Хрыстос прызямліўся ў Гародні, ч. 1

– Вяжы самазванцаў! – крыкнуў Пархвер.Толькі тут Братчык зразумеў, чым пахне палон, і пачаў дзейнічаць крыжам. Біўся ён з дзівосным спрытам: можна было глядзець і глядзець. Ніводная з гродзенскіх мечных ці сякерных школаў не вучыла вучняў чамусьці падобнаму.Круціў крыж, біў ім з замаху і ўколам, падстаўляў яго акурат пад занесенае для ўдару дрэўца гізаўры1, і дрэўца ламалася, як саломінка. Побач з ім дзейнічалі і астатнія, – Акіла з разваротам кідаў воінаў ад сябе, – але ўсе глядзелі толькі на чалавека з крыжам.Ужо скруцілі ўсіх астатніх, ужо звалілі нават Багдана, які дзерся да фургона за шабляй, а Братчык усё яшчэ круціўся між тых, што нападалі, рыкаў, рабіў падманныя выпады, біў крыжам, нагамі, галавой. Урэшце, нехта кінуў яму пад ногі пятлю, і ён, не заўважыўшы, адступіў і стаў адной нагою ў яе. Вяроўку тарганулі, яна свіснула, і чалавек цяжка бразнуўся ўсім целам на крыж.Некалькі хвілін над ім яшчэ варушылася чалавечая куча. Потым усё сціхла.Схопленых пацягнулі рынкам да замкавага моста.Як пярун грымнуў, упалі за імі брамныя краты....Натоўп маўчаў. На плошчы ўсё яшчэ панавала непаразуменне. Карыстаючыся ім, хрэснаму ходу ўдалося ўшчаміцца між праціўнікамі і паступова пачаць ціснуць на іх, разводзячы гурмы ўсё далей і далей адна ад адной. Толькі што здарылася такое дзіўнае, што біцца ўжо не хацелася, а хацелася абмяркоўваць. Дый рэдка хто наважыўся б лезці на ворага цераз крыжы, пратэсы і памосты са статуямі. Ненарокам яшчэ святых абразіш.Народ паступова пачаў разыходзіцца. Радзелі і расплываліся натоўпы. Толькі што гэта былі два кулакі. Цяпер – дзве рукі з расціснутымі пальцамі.– Гэта што ж было? – у непаразуменні спытаў Зянон.Дудар і Вястун паціснулі плячыма. Мечнік Турай плюнуў.– Самазванцы, – грэбліва сказаў Кляонік. – А брыда гэта, хлопцы.– Ну вось, гэтую брыду зараз пацярэбяць, – трохі нібыта ніякава сказаў бурмістр.– Пацярэбяць, – сказаў хлебнік. – Там, браткі, такія жалезныя ракі водзяцца! Клюшні – ого-го!Кляонік грэбліва зморшчыўся.– Такія ракі паўсюль ёсць. Ды толькі самая што ні на ёсць свіння можа гэтаму радавацца ды гэтым выхваляцца. Не той кат, хто б’е, а той, хто, б’ючы, куражыцца.– Пакажуць ім, пакажуць, – бубніў хлебнік.І раптам рыбнік зарагатаў. Убачыў, што натоўп ужо зусім рэдкі і што напад на рынак удалося адбіць.– Што? От вам і бунт. Гэта вам не пры каралі Аляксандру, што вас, беларусцаў, любіў, Гародню і Вільню любіў. Каралю нашаму імя Жыкгімонт!– А ты не беларусец? – спытаў Марка.– А ты правер, – на той самай мове, што і Турай, сказаў хлебнік. – Паглядзі рысі пад хвост.– То хто тады?– А хто прыйдзе ў горад, чыя сіла – таго і я, той і я.З замкавай брамы вырваўся ганец. Падляцеў да натоўпу, свечкаю ўзняў каня. Жалезная пальчатка ўзвілася ўгору.– Радцы-гаспадары... У замак ідзіце... Суд будзе... Усе лаўныя і царкоўныя і замкавыя, што да суда, хай ідуць.Кінулі сваю залатую гурму некалькі чалавек у рызах. Паскакаў да брамы войт. Пачалі збірацца і ратманы.Двое радцаў пайшлі апошнія. Толькі тут стала відаць, што п’яныя, як сучка ў бочцы з півам. Адзін нават пасярэдзіне плошчы стаў на чацвярэнькі. З-за адчыненага акенца аднаго з дамоў зазвінеў раптам дзіцячы галасок:– Матуля, яны што? Ма, яны не ўмеюць? Мамця, яны нядаўна з карачак усталі?І адказаў стомлены жаночы голас:– Для хлеба, як, скажам, твая сучка, чаго не зробіць, сынок. Яны – з карачак усталі. Свіння – на каня ўссела.