Хрыстос прызямліўся ў Гародні, ч. 1

Раздзел ІХ

Яны стаялі ў вялікай суднай зале, толькі цяпер не ля дзвярэй, а ля ўзвышэння, на якім высіўся стол. Нікога больш сёння ў зале не было: занадта важлівая была справа, каб дапусціць кагосьці з пабочных, хай сабе і багатых людзей.Толькі гэтыя трынаццаць з трапяткімі адбіткамі полымя на тварах (перад імі стаяла жароўня, і ад яе агню, здавалася, былі ружовыя хітоны з радна і крывавыя твары). Ды яшчэ варта (латы іхнія ад вобліскаў наліваліся чырванню, дрыжэлі і нібыта плавіліся). Ды яшчэ кат са скрыжаванымі на грудзях, голымі па локаць рукамі ля дзвярэй у катоўню.Ды яшчэ, высока за сталом, увесь вялікі гародзенскі сінедрыён. Войт Жаба ад замкавага і магістрацкага суда, адзін у двух іпастасях; Юстын і радцы – ад магістрата, радзецкага і лаўнічага суда; Балвановіч з чатырма бязлікімі папамі і Лотр з Камаром і Басяцкім – ад суда духоўнага.Іосія паказаў вачыма Братчыку на канец прэнга. Каб даўжэйшы быў падважнік, канец гэты прасунулі ў адтуліну ля дзвярэй катавальні: правасуддзе прыгадала падсудным, што яно такое, намякнула, якое яно, прыўзняло з сапраўднага свайго аблічча краёчак самавітай і гожай маскі.Круцельскі Юрасёвы твар скрывіўся. Ён уздыхнуў.– Зала чалавеказнаўства, – прашаптаў іудзей.Братчык нявесела ўсміхнуўся.– Тут прызнаюцца ў тым, чаго не рабілі, – сказаў Іосія.– Ну, гэта не навіна, – аднымі вуснамі сказаў Братчык.Упаў удар молата.– Дык вось, – сказаў Лотр. – Што прымусіла вас, агідныя ерэтыкі, імя Хрыста, Пана Бога нашага, і апосталаў ягоных сабе прыпісаць і прыўлашчыць?– Мы ліцадзеі, – з воцатнай усмешкай сказаў лысы Мірон Жарнакрут. – Праўдзівей, я ліцадзей. Іх я проста ўзяў у сябры. Астатнія, былыя мае сябры, выгналі мяне.– Разам з фургонам? – спытаў Басяцкі.Маўчанне.– Добра, – сказаў Лотр. – А што прымусіла вас, няшчасныя, пайсці з ім? Ну вось хаця б ты, мардаты? Як цябе?..Малады бялёсы мардач спалохана заміргаў вачыма.– Хлеб.Сінедрыён нават не пераглянуўся. Але кожнаму нібы стукнула ў сэрца. Гэтыя дні... Суд над мышамі... Збіццё хлебніка... Сённяшняя анафема... Пабоішча на Ростані... Магчыма, змова... Агульнае незадавальненне... І тут яшчэ гэтыя.– Хлеб? – з асаблівай значнасцю спытаў Камар.У Братчыка нешта нібы заенчыла, замерла ўнутры. Спачатку Пархвер паказаў ім таямніцу Жалезнага Ваўка, якая, магчыма, магла ўратаваць караля ад нападу. Цяпер ім задалі гэтае пытанне. Ён зразумеў, што паратунку няма і што ведае гэта ён адзін.Юрась пакасіўся на астатніх. Відовішча, вядома, не з лепшых. Радно, скураныя поршні, зблытаныя валасы. Морды людзей, што здабываюць штодзённую лусту хлеба круцельствамі і маной.– Жарнакрут брэша, – сказаў ён. – Усе яны прысталі да мяне. Мы, вядома, трохі махлярылі, але мы не зрабілі нічога дрэннага. І нават калі мы зрабілі невядомы нам злачын – адказ мой.Лотр глядзеў на яго дапытліва. Высокі, дужа добра збіты, валасы залатыя, а твар нейкі смешны: густыя бровы, вочы ненатуральна вялікія і празрыстыя, аблічча мятае. Чорт ведае, што за чалавек.– Ты хто? Адкуль?– Юрась Братчык з П’янага Двара. Пачынак П’яны Двор.– Прасачы там, – сказаў Лотр пану земскаму пісару.Пісар зашалахцеў вялізнымі аркушамі скураной кнігі. Гэта быў “Вялікі чарцёж Княства”. Кардынал глядзеў у вочы чалавеку. Вочы не міргалі. Наадварот, Лотр раптоўна адчуў, што з іх нешта нібыта льецца і памякчае ягоны гнеў і ягоную цвёрдую рашучасць. Не магло быць сумнення – гэты запылены прайдзісвет, гэтая шэльма, што гандлюе ўласным круцельствам, нібыта рабіў яго, кардынала, дабрэйшым.