Хрыстос прызямліўся ў Гародні, ч. 4

Пятро бегаў вачыма па хаўрусніках. Рашыўся:– Вядома, з табою.– Ты не сумнявайся, – падтрымаў яго Баўтрамей.– Кінь, – загулі галасы. – Чаго ўжо... З пачатку ідзём... Ты на той свет, і мы ўслед.Братчык абводзіў позіркам твары. Людзі стараліся глядзець яму ў вочы, і кожны іншы, не такі прастадушны, заўважыў бы, што яны стараюцца. Але гэты не заўважыў, і, акрамя таго, яму хацелася верыць.– Добра. Збірайцеся. Зараз жа рушыце цягаць камяні на забрала. А ты куды, Тумаш? Нацягаўся, здаецца?– Я да брамы. Там і пасплю недзе, – і Фама выйшаў з хаты.Апосталы пачалі збірацца. Толькі Іуда зняў поршні, адсунуў з краёчка стала місы, паклаў на яго сшытак са сваімі запісамі, скінуў плашч і зрабіў з яго на лаве падабенства падушкі. Пазяхнуў:– А я тут лягу... Прабач... Я паспею...– Вядома, – сказаў Хрыстос. – Дзве ж ночы не спаў. Прыдрамні. Разбуджу раніцаю.Іуда, не раздзяваючыся, лёг на лаву. Ледзь толькі галава ягоная апусцілася на скрутак, ён заснуў. Нібы ў цёмны, глыбокі вір апусціўся. Нібы рынуў у бездань.– Ну, дык хадзем, – сказаў Хрыстос. – Працаваць будзеце, як валы. Памятайце, далі слова.– Вядома, – сказаў Пятро.І зноў нешта няшчырае патрызнілася Хрысту ў ягоным голасе.– Глядзіце толькі, каб мне не давялося сказаць: адзін з вас сёння н е здрадзіць мне.Прарэзліва і свежа пачалі крычаць над сонным горадам першыя пеўні. Людзі выйшлі. Іуда спаў каменным сном. І тут зноў адчыніліся дзверы, і ў шчыліну асцярожна прасунулася гарбаносае, у сетцы буйных жорсткіх зморшчын, аблічча Мацея.– Раввуні, – шэптам паклікаў ён. І пасля сказаў галасней: – Раввуні.У пакоі чуваць было толькі соннае, роўнае дыханне.І тады Данель падышоў, асцярожна ўзяў са стала рукапіс, выйшаў на дыбачках і зачыніў за сабою дзверы.Пераклічка пеўняў усё яшчэ трывала. Крычаў адзін. Адказваў яму хрыпатым басам суседні. Яшчэ адзін. Яшчэ. Зусім здалёк танюткай нітачкай голасу азываўся яшчэ нейкі. Кожны чарговы крык выклікаў меладычную лавіну гукаў.Крычалі першыя пеўні над горадам. Людзі праз сон чулі іх і не ведалі, што другіх пеўняў шмат хто не дачуецца.

Раздзел ХLV

Над зямлёю панавала месячнае святло. Беленыя сцены дамоў здаваліся пяшчотна-блакітнымі. Густы блакіт панаваў на плыні недалёкага Нёмана. Серабрылася і сінела лістота дрэў. Месяц у вышыні быў светлы, як трон Божы, такі светлы, што балюча было глядзець на яго. І толькі рэдкія зоры можна было разгледзець на празрыстай сіні небасхілу.Яны ішлі каля мура, што абкружаў Каложу. Чорныя цені на блакітным.– Чаму б табе не ўцячы некуды, – зрабіў апошнюю спробу Сымон-Кананіт. – Уцёк бы некуды, дзе не так страшна. Ёсць жа краіны...Хрыстос зірнуў на яго. Твар быў блакітны.– Ёсць. Сапраўды лягчэй. Прынамсі, казаць больш можна. Але ты, Сымоне мой, не разумееш аднаго. Тут, у агульным свінстве, цяжэй... але затое і гонару больш. Што яны ведаюць, тыя смаркулі, аб нашых безданях? Ды яны і тысячнай долі таго нават не зазналі, што мы ў княстве Беларуска-Літоўскім. Раз ужо я з’явіўся на зямлю – я стану тут. Біцца буду не на жыццё, а на смерць. Казаць буду пра тое, што ёсць Чалавек і якое месца яго на Зямлі і ў Сусвеце, дзе, пэўна, ёсць шчаслівейшыя. Пра Мужнасць, пра Здзек, пра Веды, пра Доблесць казаць буду, а не пра тое, што “Лаура ўпала ў Луару”. Ах, жах які! Ах, слёзы! – Твар Хрыстоў зрабіўся злосны. – А святой службы яны не нюхалі? А вогнішчаў? А тысяч замучаных не бачылі? І таксама яшчэ лічаць, што цяжка жывуць. Ну, не. Гонар тут, цяжар тут, значыцца, і жыццё тут. Іншага народа дзеля мяне цяпер няма.