Чазенія

Злева пад галавакружнай стромай – мора. Тырчаць з яго, нібы алоўкі, кeкуры – гранітныя рыфы. Нячутна кіпіць вакол іх прыбой.А вунь наводдаль – дзве кропкі. Гэта пакінутыя ім сейнеры.Клік-кляк, клік-кляк...Спяваюць сандалі. У сырых падзях раскінулася папараць вайя. Куст падобен на вялізную, у метр вышынёй, зялёную лілею. Вайя дрэмле пад мармытанне вады ў вечным цяні старажытных таполяў.Якія тоўстыя! Метраў пяць у акружнасці. Якія высокія! Метраў трыццаць у вышыню.Лётаюць аранжава-жоўтыя кітайскія івалгі. Вялікія. Большыя за голуба. Якая шумлівая цішыня!...Севярыну пашанцавала. Ледзь паспеў выйсці на добра-такі заржавелыя рэйкі вузкакалейкі – з’явілася дрызіна. Спынілася. Ехалі трох. Мабыць, рамонтныя рабочыя.– Куды? – У Тыгравую.– Заолаг, ці што? Ходзіце вы ўсё, хлопцы, ходзіце. Работка не дай божа. Па мне, дык лепей кувалдай махаць. I без стрэльбы... А раптам мядзведзь ці яшчэ нешта?– Не кажы. Яны слова ведаюць, заолагі, – сказаў другі.Свістаў над дрызінаю вецер. Бы ў калейдаскопе – разгледзець не паспееш – беглі, мяняліся скалы, сопкі, дрэвы.Калі дрызіна спынілася, адзін з работнікаў раптам палез у патыліцу.– А можа, не варта яго адпускаць?– Чаму? – спытаў той, хто вёў.– Нетры.– Глупства. Заолагі, яны прывычныя. Не зблукае. Унь, хлопча, пойдзеш напрасткі. Там будзе закінуты “вугольнік” вузкакалейкі. Компас ёсць?– Унь, – Будрыс паказаў на сонца.– То ад “вугольніка” на паўночны захад. Толькі так.Дрызіна памчала. Будрыс пастаяў трохі і заглыбіўся ў зараснікі.Зялёны цень. Бягучае святло. Шолах лістоты. Глухі рытм сандаляў.

VIВЯЧЭРНЯЯ ПЕСНЯ КЕДРАСонца пачынала хіліцца да захаду. Доўгія чорныя цені ствалоў ляглі на малахіт лістоты. У твар веяла добрым трапяткім халадком.Севярын думаў ужо, што ідзе не той дарогай, калі сцежка вывела яго да слупа з прыбітай таблічкай. На таблічцы быў надпіс: “Мяжа”.Трохі прыбадзёрыўшыся, Будрыс паскорыў крок. Часам нібы лёгкі ўздых прабягаў вяршынямі кедраў – водгук брызу.Хвоя кедраў цямнела, таемна шумела ў залацістай і блакітнай вышыні. Сцежка пайшла з хрыбта ўніз, на дно вялізнай падзі.Над галавою ў Будрыса, аранжавая ў прамянях захаду, высілася голая Янтунлаза. З хрыбта, на якім ён стаяў, імкнуліся на дно падзі шматлікія ручаіны, рачулкі, крыніцы. З другога, далёкага хрыбта таксама цягнуліся срэбныя ніці. I ўсе яны зліваліся на дне даліны з невялічкай хуткай рэчкай.“Ага, значыцца, гэтыя начоўкі і ёсць – Падзь. Нішто сабе! Лагчына. Два хрыбты. Мабыць, аж да тых унь гор, злева, чорных ад піхты. А ўправа – да мора. Кіламетраў з сотню па перыметры. Нішто... Жылля не відаць. Толькі унь там дымок, мабыць, егерскі кардон. I унь там, кіламетраў за дваццаць, яшчэ дымок. Ну, а цэнтральны пасёлак? Ён дзе?”Вось. Амаль пад ім. На самым дне Тыгравай Падзі. Прыткнуўся да рачулкі. Нешта каля дзесяці маленькіх домікаў. Пуні. Яшчэ нешта.“Што ж, трэба ісці”.Будрыс пачаў спускацца. Адразу стала цяніста і прахалодна. Часам ціха ўздыхалі над галавой кедры. Чаплялася за ногі нейкая дрэнь – ён не ведаў што, ды і не хацеў ведаць: занадта стаміўся.Калі ён спусціўся на дно распадка, на левым хрыбце ляжаў ужо глыбокі цень, і толькі правы хрыбет чырванеў у апошніх прамянях сонца.Перайшоў рэчку. Яна была надзіва празрыстая для Прымор’я, і ён зразумеў чаму: уся, разам з прытокамі, ляжыць у лесе. Карані надзейна трымаюць грунт, не даюць дажджам вымываць гумус. Пэўна, у дождж закаламуціцца на гадзіну – і зноў, як сляза...