Чорны замак Альшанскі, ч. 1

– Прыкра, – скзаў ён. – Але што ж зробіш? Надалей зведай усё, перш чым кідацца, нібы ў вір галавой. Страснасць гэта нашая дурная, беларуская! А ты, раз ужо так здарылася, прапанаваў ёй пайсці з табою?Я адказаў, як яно было:– Няма ўжо звароту, Адам Пятровіч. Катуе яна сябе за падман. Што ж рабіць?– Маўчаць трэба, хлопча, – пасля паўзы сказаў ён. – Магчыма, там яшчэ й склеіцца, калі маўчанне, калі ніхто нікому. А ты – што ж – адпакутуй сваё. З бядой пераспаць трэба. І не адну ноч. Тады яна табе абавязкова здрадзіць з кім-небудзь іншым. Тады толькі будзе лягчэй. Я не пазнаваў яго. Звычайна так і сыпаліся з яго прыказкі, часта фрывольныя, а тут сядзеў перада мною паглыблены ў маё гора, суровы нават чалавек.Выгляд у мяне быў, напэўна, страшнаваты, таму што Адам зморшчыўся амаль жаласна, крэкнуў і наліў яшчэ па кілішку.– Давай за яе. Усё ж высакароднасці, пэўна, больш у яе ў душы. Вось за гэта.Назіраў за мною.– Ды не пабівайся ты, дубе. На вось, пацягні файку. Хаця ў вас кішка слабая. Усё на цыгарэтках. Імпартных.У мяне перахапіла дыханне.– Ну кінь ты. Ну!.. Ну кінь! Гэта яшчэ, Антоне, не гора.І, відаць, вырашыў нешта, уздыхнуў.– А, каб цябе! Ну добра. Шчырасць за шчырасць. Партрэт бачыш?– Ну.– І ніколі не спытаў, хто гэта. Далікатнасць. Ды я, можа, тады сам бы табе не адказаў. Цяпер скажу. Занадта ты ўжо кепскі. Пабіваешся. А меры чалавечаму няшчасцю – не ведаеш.Выпіў.– Жонка мая. Па прафесіі была артыстка.Ягоны сухі твар нібы абцягнуўся скураю на выліцах і абвіснуў знізу, ля вуснаў. Адразу абрэзаліся вочы пад цяжка навіслымі павекамі.– Як лічыш, хто па народнасці?– Не разбіраюся я, Адам Пятровіч, у паўдзённых тыпах. Беларуса за вярсту адрозню, а тут баюся судзіць.– А ўсё ж…– Грузінка? Армянка? Таджычка?– Ды не.– Малдаванка? Яўрэйка?– Яшчэ горш, – горка сказаў ён. – Цыганка, браце.Зацягнуўся.– Вось у гэтым і была яе галоўная віна. А па віне і пакаранне. І добра, калі – першы – лепшы на дарозе яр. Карацейшая была пакута… А я ў той час быў дужа далёка… Не меў змогі вывезці, памагчы… Не мог, не меў права нават залямантаваць, што вось вы самага дарагога мне чалавека, сволачы, у лагерах, у воспе гэтай на ўсёй зямлі, закатавалі. І сын згубіўся недзе… Маю цень звесткі: адбіралі дзяцей нардычнага тыпу. А ён беленькі быў, у мяне. Ты не глядзі, што я зараз сівы… Быў я – белы.Скоса зірнуў на партрэт.– Якая была Грушанька ў “Зачараваным вандроўніку”, якая Маша ў “Жывым трупе”! Спявала – плакалі людзі. І за гэта – яр. За ўсё – яр.Адклаў файку.– З гэтым… прыцерпеўся не прыцерпеўся, а так, прытупілася крыху… А вось з сынам… Ці назад ён трапіў, у наш дзіцячы дом? А можа, і… там. І не выключана, што нейкаму нашаму такому… Грыбку давядзецца перастрэльвацца з ім… Вось як.Узняў кілішак з залацістай вадкасцю.– Я табе гэта не таму расказаў, каб ты мяне пашкадаваў. Я таму, каб ты сябе пашкадаваў. Гэта, што з табою, не самае страшнае. Не самае апошняе.Удзячнасць мая яму была такая вялікая, шкадаванне такое нясцерпнае (сапраўды, што была мая горыч перад ягонай?), што я зразумеў: трэба пераводзіць размову на іншую тэму. Але гэтая іншая тэма аж аніяк не прыходзіла да галавы. Таму я ўзяў дый расказаў сёе-тое са страхаў Пташынскага.– Ну, гэта не загадка, – сказаў Хілінскі. – Крыху – звычайныя барыгі, бз…ы, якім з законам звязвацца ані не выпадае. А больш – хвароба. Гэта ад сэрца.– І я так думаю.