Чорны замак Альшанскі, ч. 1

– То й добра, – ён з відавочнай палёгкаю зацягнуўся, – значыць, гэта проста псіхіка кавалера. Тое, што і ў мяне. І ў Хілінскага. Ва ўсіх такіх.– Ды што такое?– Метадычны вы ў дробязях. Я вось быў у вас. Усё на сваім, спрадвеку заведзеным месцы. Там папера, там попельніца, там строга адно, а там – і навекі – іншае. Пачак адкрываеце так. Малако – толькі ў адной малочніцы. Кветкі купляеце толькі на Барскай у кіёску, хаця побач кветкавы магазін. Голіцеся, пэўна, таксама толькі ў аднаго майстра.– Эге, – зарагатаў я. – Калі няма яго, то няголены пайду або ўдома пагалюся.– І лазеншчык у вас толькі адзін. І не будзеце кнігу чытаць, пакуль рук не памыеце. І, калі кніга старая, абавязкова памыеце пасля. І раз на месяц выбіванне кіліма, а раз на два тыдні – пыласос яму.– Слухайце, – сказаў я, – але адкуль вы гэта ведаеце?– Я не ведаю. Я “умозаключаю”, раблю вывады.– Але нашто?– Прафесійная звычка. Папрацавалі б з маё.– Ну і якія ж вывады?– Ды вас яны не датычацца. Проста метадычнасць закаранелага кавалера. У такіх або ў хаце гармідар і свінюшнік, боты на стале, або вось такое… Але ўвогуле гэта часам бывае адзнакаю пэўных адхіленняў у псіхіцы. Пры эпілепсіі, пры пачатках некаторых іншых хвароб.– Ну калі так меркаваць, то большасць немцаў эпілептыкі. І ўвогуле, усе, хто як мага зручней арганізуе працу.– Не смейцеся. Вось вам адзін прыклад, але важкі – Дастаеўскі.– Вельмі ўлешчаны, – сказаў я.Мы засмяяліся. Ці мог я думаць, што мне сапраўды давядзецца звяртацца да яго? І не ў такі ўжо далёкі час.На пляцоўцы я ўбачыў Хілінскага, які якраз заходзіў у кватэру.– Зноў нешта? – ён уважліва разглядаў мяне.Я расказаў.– З’ехаў кудысь. – Адам быў страшэнна стомлены. – Мо так і сядзіць у Вільні. А што не папярэдзіў аб затрымцы – тут усякае можа быць. Не малы. І не такія ўжо вы сябры, што сарочкі няма калі перамяніць.– Усё ж я адзіны ягоны сябар. І не мог ён з-за хваробы жонкі так затрымацца. Ён жа кожны дзень званка чакаў. Я страшэнна непакоюся, Адаме.– Добра. Калі ўжо так, то вось зараз пазваню Шчуку – мы ж прыяцелі. Хай навядзе даведкі, ці няма там каго… неапазнанага. І тэлефон твой дам. Хай табе сорамна будзе, калі гэты… твой… свечнік віленскі табе прывязе. Ну, бывай, лабузю. Пазваню, памалюся богу дый і завалюся спаць.…Мінула яшчэ два дні. Недзе ў чацвер ці ў пятніцу, мо ў чатыры гадзіны раніцы, калі не раней, зазваніў тэлефон. Спалоханы спрасонку, я схапіў трубку. – Алё. Хілінскі ад твайго імя званіў? – прагучаў нізкі голас.– Так, – з цяжкасцю прыпамінаючы, аб чым ідзе справа, адказаў я. – Косміч ля тэлефона.– Патрэбны твае паслугі. Ты не мог бы пад’ехаць для пазнавання?– Вядома, – голас у мяне сеў.– Машына праз дзесяць хвілін будзе ля пад’езда.– Так. Апранаюся і адразу спускаюся ўніз.Дрыжучы ад перарванага сну, хвалявання і холаду, у поўным непаразуменні, што б то магло азначаць, я спусціўся па сходах у золкі туман, нібы на дно малочнага возера. Праз нейкую хвіліну з гэтага туману вынырнулі вясёлкавыя, размытыя плямы фараў.У “казле” было пасля вуліцы горача ад матора і неяк асабліва сонна. Тры чалавекі, што ехалі са мной – праўдзівей, везлі мяне, – увесь час надрыўна і вельмі заразліва пазяхалі. Пахнула бензінам, мокрым сукном і яшчэ чымсьці. Чалавек год пяцідзесяці, што сядзеў побач са здаравенным шафёрам, працягнуў мне цёплую і моцную руку. Гэта і быў Андрэй Шчука. Быў ён са звычайнымі рысамі твару, што называецца “без асаблівых прыкмет”, каб не паўдзесятка шнараў на шыі і руках. Урэшце, не вельмі й прыкметных. А поціск ягоны мне заўсёды падабаўся: я пра многае мяркую па поціску.