Чорны замак Альшанскі, ч. 1

Абодва мы кавалеры (ад яго пайшла жонка, пусценькі коцік – актрыса), абодва ў вольны час ловім рыбу і спрачаемся, абодва прымаем адзін аднаго такімі, якія мы ёсць.І вось менавіта таму, што я ведаю яго, як сябе, я адразу сёння заўважыў, што ён не той, не такі. З пытаннямі, аднак, лезці не стаў.З апарата якраз забубніла, запырхала, палілася ў хмарках пары чорная, ільсняная на выгляд кава.– Вып’еш?– Хіба вадой развёўшы? – выгляд у яго быў вінаваты і беспарадны.Разбаўляць такую раскошу вадой – гэта было злачынства, але я не пратэставаў: у Мар’яна нядаўна быў мікраінфаркт.– Нельга мне, – сказаў ён. – А зусім без яе не магу.Хутка ў наш час зношваюцца людзі. Паспытаў Маўтхаўзена і яшчэ сяго-таго. Дзіва, што такое сэрца ў сорак год.…Ён трымаў філіжанку доўгімі пальцамі і больш нюхаў, чым піў, і ноздры ягоныя трапяталіся ад асалоды, як у Адама ля забароненага дрэва. І абліча ў яго было тое, што ў кепскіх раманах называюць “артыстычным”: просты нос, бліскучыя цёмныя валасы, глыбока пасаджаныя немалыя вочы…Я любіў яго. Ён быў мой друг.– Слухай, Антось. Мяне, напэўна, хочуць забіць.Мне здалося, што я недачуў. – Так. Забіць.– І варта, – сказаў я. – Такую святую Барбару ўпусціць, аддаць у рукі гэтаму гандляру ад калекцыянерства. Мілюціну Эдзьку.– Я не жартую, Антось.Толькі тут я зразумеў, чаму ён сёння “не той”. На ягоным абліччы, звычайна такім паблажлівым і сардэчным, сяброўскім і ад прыроды добрым, ляжаў цень. Цень сталай трывогі, той, што ані на хвіліну не адпускае, гняце, цісне, задушвае ўвесь час сэрца. Нямоцна, але ўвесь час. І я адразу паверыў яму, бо такі твар у чалавека бывае толькі тады, калі справа сур’ёзная.– Ну што ты мне тут смалякі пляцеш? – сказаў я.– Ты маю Кнігу ведаеш.Кожную сваю новую кніжную знаходку ён называў з націскам “Кніга!”– Тыя тры. Пераплеценыя.– Ну, бачыў. Год яна ў цябе.– Год і два месяцы… Ну… вось за яе.Я невыразна помніў тую кнігу. Тры кнігі памерам у аркуш, узятыя ў адзін пераплёт з рудой скуры канца ХVI стагоддзя. Ні густу, анічога. А кнігі сапраўды дужа каштоўныя, толькі які ёлуп іх сабраў пад адной вокладкай: “Евангелле” 1539 года, выдадзенае накладам князя Юр’я Сямёнавіча Слуцкага, ды тут жа “Евангелле” Цяпінскага, ды да яго прышмараваны “Статут” 1580 года выдання, той, што пад даглядам Льва Сапегі рабіўся.Тры кнігі, пераплеценыя ў адзін пераплёт нейкім варварам. Каштоўныя кнігі. Але каб за іх?!– Вярзеш ты…Праўда, “Евангелле” Цяпінскага было надзвычай рэдкім экземплярам. З набору былі выцягнуты “літаркі”, каб засталося пустое месца.Ясна, друк у Цяпінскага быў не той, што ў Скарыны. Бедны друк дужа беднага друкара. І нейкаму багатаму чалавеку гэта не спадабалася. І ён папрасіў аб адной такой кнізе, толькі без “літарак”, для сябе. А на пустых месцах папрасіў нейкага мініяцюрыста намаляваць тыя літаркі фарбамі і золатам. Каб кніга выглядала на больш багатую. І мастак гэта зрабіў. З густам і ўмельствам. Але каб чалавек адчуваў сябе ў небяспецы за нейкія тры дзесяткі мініяцюр?– Распавядай, – сказаў я.Бо я верыў. Верыў гэтым устрывожаным вачам, злёгку скрыўленаму роту, неспакойным пальцам, нервовай спіне, напятай, як лук (вось-вось выскачыць звер).– Ходзяць за мною ўвесь час… За вокнамі снег падмяты раніцамі… І калі з работы вяртаюся… Сабакі нервуюцца, як прыходжу… Некалькі разоў заўважаў, што швэндаюцца на пустыры нейкія цёмныя асобы.