Чорны замак Альшанскі, ч. 1

– Набяры адзінку і пакладзі трубку. Ніякая зараза не дазвоніцца.– Не магу. Кожную ноч чакаю званка.– Што такое?– У Юлькі рак.Юлька – гэта ягоная былая жонка. Вось табе і маеш пірог з бобам. Я маўчаў. Адступілі некуды кепскія думкі аб ёй. Перад гэтым усе роўныя. Мне было сорамна.– Яна пра гэта яшчэ не ведала, як хацела вярнуцца. Ляжыць цяпер недзе ў Гомлі. Грошы патаемна дасылаю. Медсястра піша аб усім. Звоніць. Кажа: пасля аперацыі лягчэй. А я не веру. Думаю кожную ноч: вось званок. І ўсё здаецца, нібы я пра гэта ведаў і адштурхнуў. Зараз бы вярнуць. Ды не, не даруе.Бог ты мой, ён яшчэ і слова “дараванне” помніць, святы асёл! І ўвесь напяты, і ўвесь трывожны – чорт бы цябе, сабачага сына, любіў.– Ну, аб гэтым досыць. Вяртацца ёй да чалавека, які ў шлях выпраўляецца, няма чаго. Ачуняла б толькі, – твар яго раптам стаў рашучы. – І шкадаваць аб тым, што не збылося, не выпадае. Але званка чакаю. А замест яго – кожную ноч – яны. Ведаеш, трывожуся я.Мілы мой, я гэта з самага пачатку бачу. І тое, што кепска. І тое, што падобны ты на адзіную барокавую скульптуру ў маёй кватэры: на “смуткуючага” над тваёй галавой. Страшныя вочы. І гэты вянок. Як я гэтага не заўважаў?! Заўтра ж выселю яго ў другі пакой.– І… баюся, Антось. Ты ведаеш, баязліўцам не быў. Разам былі ў рознай калатэчы.– Ведаю.– А тут паршыва. Падыходзіць нехта да вокнаў. Сабакі бурчаць, як на нячыстую сілу. Нейкі пах аднойчы ў перадпакоі.– У міліцыю пазвані. – З-за няясных падазрэнняў? – ён раптам скалануў галавой і ўсміхнуўся. – До ўжо табе… А пострах? Пострах можа быць з-за сэрца. У сардэчнікаў гэта бывае, гэткія прыпадкі неасэнсаванага, беспрычыннага постраху. І ў мяне й раней былі. Не звыкаць.– Я ж табе і кажу. Кінь. Звычайныя барыгі. Хочаш кілішак каньяку?Трывога ўсё ж не пакінула яго.– Можа быць. Але чаму кніга? Чаму адна гэтая кніга? Чаму не мой Мікола? Не грамата Жыгімонта мытніка – там жа адзін каўчэг чаго каштуе? Чаму гэтая кніга?– Не ведаю. Давай паглядзім.– Вось я і хацеў. Ды не рызыкнуў несці. Цёмна, – ён устаў.– Ну, бывай здароў, браце. І плюнь на ўсё.– Ты… заходзь да мяне паслязаўтра, Антосю. Разгледзім. Я хаця й архіўны работнік, а палеограф ты лепшы.Я вырашыў, што хопіць. Трэба пераходзіць на звычайны тон. Досыць гэтага, гнятучага, досыць. Бо амаль любому жаху, калі ён у плоці, мужчына можа разбіць нос.– То што, правялебны Мар’ян?.. І псы бурчалі на сілу варожую, а ён, бес, у сенцах, спакушаючы правялебнага чысціню, смярдзеў брыдка…– Нібы творы доктара навук гістарыйскіх Цытрыны.– Забрахаўся, якія гэта “гістарыйскія”?– А “мусікійская” ж ёсць? То ж бо… “Цытрыны” і падобных яму.Мы разрагаталіся. Але ўсё адно я адчуваў, што на дне ягоных вачэй трывога.…Ён пайшоў, а трывога засталася. Я падышоў да акна і глядзеў, як ён ідзе цераз вуліцу ў касых, імклівых струменях снегу, змешанага з дажджом.

РАЗДЗЕЛ ІІ

Пад’езд кавалераўРаніцай мяне разбудзіў залівісты крык пеўня, а пасля адчайнадушнае, надрывістае кувіканне парасяці: відаць, неслі ў мяху.– Не хачу-у! Пусці-і-це! Пусці-іце!Як на вёсцы. І кожную нядзелю мне вось так прыемна. І гэта адна з прычын, чаму я люблю сваю хату.Прыемна гэта сказаць: мая хата, мой пад’езд, мой двор. Асабліва ўспамінаючы вайну, і як пасля намучыліся з бацькам па чужых кутах, і як пасля жылі ў адным пакоі камунальнай кватэры з калідорнай сістэмай. А пасля адзін. І вось два. І тут бацьку пацягнула дажываць у свой гарадок да сваёй сястры, а маёй цёткі.