Чорны замак Альшанскі, ч. 2

Але археолагі не скардзяцца. І Шаблыка са Змагіцелем. І Высоцкі з Ганчаронкам. Аднаму толькі мне здаецца, што на такой дарозе адно масла збіваць. І я нават не ведаю, пашанцавала мне ці не, што ў акно цягніка я ўбачыў усю кампанію на пероне (выгружалі нешта) і ў апошнюю хвіліну, ледзь не на хаду ўжо, скочыў.Можа, мне было б лягчэй, каб не тое, што ў мяне за апошні час такі цяжкі сон і такая страшэнная смага.Нешта са мною робіцца няладнае.– Калі гэта, хлопцы, перастанем мы трэсціся па гэтых дарогах? Дарогі і дарогі, – не вытрымліваю я.– Ляжаш пад хвойку – тады і не будзеш калаціцца, – змрочна кажа “каўбой” Змагіцель.– Часам думаеш, можа, яно і лепей бы, – уздыхае Ганчаронак.– Тыповы беларускі погляд на рэчы, – іранізуе Шаблыка. – Што за жыццё?.. Раніцай уставай, вечарам кладзіся, уставай – кладзіся, уставай – кладзіся. Во каб гэта лёг ды не ўстаў.Усе рагочуць. Не дужа весела. Такі ласкавы і нейкі сумны майскі вечар, што хочацца верыць адначасова ў вечнасць і ў тленнасць жыцця.– І сапраўды вось так, – кажа настроены на лірычны лад Ганчаронак. – Адтрубіў нейкія год шэсцьдзесят – і гамон. І каму тады справа, колькі твае косткі праляжалі ў зямлі? Праўда ж, пані Сташка?Вецер калоціць пасмачку яе каштанавых валасоў.– Глупства вярзеце, мужчыны, – раптам кідае яна. – Да ўсіх костак жывым людзям ёсць справа. Іначай, гучна кажучы, не былі б мы людзьмі. Ёсць такі ў нас саматужны спосаб вызначаць, выкапнёвая гэта костка, дужа даўняя, першабытная або параўнаўча новая. Дакраніся языком. Калі ліпне – значыць, выкапнёвая. Я ўпершыню аспіранткай гэта пачула, на пасяджэнні сектара археалогіі. Ну і вырашыла паспрабаваць. Рогат стаяў на ўсю залу.– Гэта што ж, і чалавечыя ліжаце? – спытаў Высоцкі. – Вар’яцтва нейкае. Гідка ж.– Што з таго? – азваўся Генка. – Калі костцы мільён год. Яна тады чысцейшая, чым у нас рукі. А я ж во сваім дзяўчатам аж рукі ліжу, калі чагосьці рабіць не хочацца.– Калі гэта? – абурылася Валя Волат. – Ды я табе і не дала б руку, нават калі б сабраўся лізаць.– Таўсту-уха, – з пагрозаю сказаў Генка. – Ой, вушы надзяру.– Гэта мы табе арцеллю надзяром, – сказала Тарэса.– І праўда, – падтрымала яе Сташка.– А па-мойму, дык усё адно, – сказаў Ганчаронак. – Што там да старых костак? Пра свае трэба думаць. Тым больш што яшчэ невядома, каму было лягчэй косткі па зямлі насіць, нам ці ім. Войны тут, лагеры, хваробы розныя завяліся. Унь хаця б паглядзіце на чэргі ў дантыстаў. А я аднойчы ў музеі на макеты старых магільнікаў глядзеў – дык такія ва ўсіх зубы белыя.– Нам лягчэй косткі насіць, – сказала Сташка. – Сачыце за зубамі, давайце ім работу – і не патрэбен вам будзе дантыст.– А яны сачылі? – з падколам спытаў Тодар Ганчаронак. – А ты спытаў у іх, колькі яны жылі? – рэзка павярнуўся да яго Шаблыка. – Ну, Сташка...– Рэдка хто дажываў да сарака, – сказала яна.– Таму і зубы белыя, як у сабакі, – вызверыўся Шаблыка. – Ты таксама супраць сабачага колькі жывеш? Вось і з’еў зубы. Вось табе і адказ: каму па зямлі лягчэй косткі насіць. А калі чалавек зараз не дажывае да сарака, гіне на вайне, гіне ў печы, гіне ў рове – гэта не жыцця віна, гэта віна іншых...“Чаго счапіліся? – падумаў я. – Як вар’яты ўсе”.І тут, па аналогіі, а таксама таму, што размову трэба было перавесці ў іншае рэчышча, я сказаў Высоцкаму:– Вось Лапатуха. Хіба ён вінен у тым, што такі? Людзі зрабілі. Праўдзівей, нелюдзі. І што памрэ, можа, рана – таксама яны.