Чорны замак Альшанскі, ч. 3

– Тут, бацька, да цябе... наконт Юлляна... падрабязнасці чалавек ведаць хацеў бы.Стары сядзеў з каменным тварам.– Трэба хоць сёе-тое ўспомніць, бацька. Добры, відаць па ўсім, чалавек.– Усе... усе людзі добрыя, – нібы ў трансе або ў трызненні, ціха пачаў стары, – і вось такое. Юллян... сынок... Пра жыццё тваё думаў... на смерць паслаў... Надта ўжо ласкавы, гады на чатыры старэйшы... І шчарбаты, як Юллян... двох пярэдніх... Ляснічым аж у Цешын, пад самыя... чэхі... Дакуманты... Школа повшэхна... Трыста злотых... У лесе... Застрэлены... Рэвальвера няма... І старэйшая мая пасля чэзла-чэзла дый памерла.І раптам твар ягоны скрывіўся, як ад плачу, хаця вочы былі сухія.– Няпраўда, што сыпаў, няпраўда, што выдаваў... Не мог сынок... Забіты сынок.І тут я зразумеў, што мне ўсё роўна, вінен быў ці нявінен Юллян Сай. Мне стала нават крыху шкада яго. Шкада апасродкавана, праз гэтага дзеда, які плакаў з сухімі вачыма.Нямая, бязмежная крыўда лямантавала ў гэтым земляным ужо целе, у гэтай істоце, якая некалі была чалавекам і перастала ім быць усяго за тую секунду, што спатрэбілася для нечага стрэлу. Ужо не было сілы, розуму, нават успамінаў. А крыўда жыла. Крыўда была мацнейшая за ўсё.Я заскрыгатаў зубамі. Яшчэ раз – і на гэты раз ужо назаўсёды – я зразумеў: нічым на свеце, ніякімі нават вышэйшымі меркаваннямі нельга апраўдваць крыўду, якую наносяць жывому чалавеку.Адмовіўшыся ад начлегу (я не мог болей быць тут, а дзед жа быў тут са сваімі думкамі звыш за чвэртку стагоддзя), я накіраваўся да сцежкі. Цяцерыч вызваўся праводзіць мяне.– Бачыце, – сказаў ён, калі мы падыходзілі да дарогі, – няшмат жа мы даведаліся... Нічога, прыедзе жонка – яна, можа, больш раскажа. Я дам знаць.І ўжо стоячы адзін і гледзячы на агеньчыкі, відаць, апошняга прыгараднага аўтобуся, я ўсё яшчэ нібы бачыў леснічоўку і цень чалавека на ганку. Чалавека, які глядзеў у ноч.Мне зноў пашанцавала. Калі я вылез з аўтобуса, які не заходзіў у Альшаны, а прамаваў проста на Кладна, я ўбачыў, што месца маё займае нейкі чалавек, які здаўся мне нібы крыху знаёмы, а ад прыпынку збіраецца ад’язджаць на нейкай дзіўнай таратайцы, што памятала, мабыць, бацьку апошняга Альшанскага, пан фальварковец з-пад Альшан Ігнась Якаўлевіч Высоцкі ўласнай персонай.– Стой, воўк цябе рэж, – прыкрыкнуў ён на каня і ўсміхнуўся мне. – Во і вам пашанцавала. Не трэба тых кіламетраў тэпаць.– Што, адвозілі кагосьці?– Ды так, кантралёр-рэвізор адзін быў у Семярыках. Датопаў да Альшанкі гэтыя чатыры кіламетры. Ды Ганчаронка сустрэў. Знаёмыя. Тут бухгалар да старшыні: “Хай яго Высоцкі падвязе. Чаго чалавеку ногі біць? Ну і, глядзіш, прыдасца некалі”.Альшанскі яму: – Трэба так гаспадарку і твае сальда-бульда весці, каб кантралёр-рэвізораў толькі з далікатнасці на прыпынак вазіць. Каб ведаў, што гэта мы не ад страху, а ласку яму робім. Ладна, хай Высоцкі адвязе.– А мне што? Я і павёз. Служба такая.– І што за чалавек?– Ды дзіўны нейкі, маўчун. Толькі вуса й круціць ды, як каля замка ехалі, спытаў, ці гэта ён і ёсць.– Нешта ён мне здаўся падобны на кагосьці.– Ды і мне спачатку, здалёк. Недзе некалі нібыта бачыў. Пасля прыгледзеўся – не, зусім невядомая морда.Цёмныя купы дрэў часам амаль змыкаліся над дарогай, утвараючы тунель. І ў канцы яго мігцела нізкая калючая зорка. Крыкнуў, заплакаў, зарагатаў у нетрах пугач. Пазнавата. “Песні” іхнія адышлі разам з вясной. Хаця бываюць сярод іх адзінкі, што плачуць і рагочуць летам, нават ранняй восенню.