Чорны замак Альшанскі, ч. 3

– То канцы ў ваду, – сказаў Шаблыка, – і шукаць дарэмна.– Чаму дарэмна? – выбухнуў Змагіцель. – А надпіс патаемны? А можа, ён пра нешта іншае кажа? А скрынкі нямецкія? А нямецкая “акцыя” перад адступленнем? Хавалі ж пэўна нешта?Мне не падабалася гэтая размова пры ксяндзу. Лепей было б яму менш ведаць аб падзеях. І тых, у канцы пятнаццатага – пачатку семнаццатага стагоддзяў. І тых, у сорак чацвёртым. Пакуль я не давяду, што ён або адроддзе пекла, або чысты, як шкельца.А Сташка Рэчыц, можа, уражаная тонам, якім вёў апавяданне Змагіцель, раптам сагнулася (валасы колеру цёмнага чырвонага дрэва цяжка ўпалі ўніз) і тонкай рукой, трэскай, заціснутай у пальцах, намалявала на сцежцы план замка.– Вось так, – сказала яна. – Мы тут у вашу адсутнасць зрабілі разведку, прамацалі зямлю правей задняй вежы (гэта справа, як ад брамы ісці).– І што? – спытаў я.– Падмурак і рэшткі муроў яшчэ ад адной вежы. На самым беразе Альшанкі. Так што калі ўлічыць яе, то ваша трэцяя, гэта якраз і будзе другая ад краю, там, дзе была калісь Слуцкая брама, якую замуравалі. А ніяк не наступная ад яе, што лявей.– Не думаю, – пасля кароткага роздуму сказаў я. – Тая вежа стаяла паасобку. Вёў да яе падземны ход, бо не нашлі ж муроў, што ядналі тую, Надрэчную, з замкам. Тая, Надрэчная, была, відаць, Водаўзводнай, ахоўвала калодзеж, а можа, і прымітыўны водаправод, што вёў ад Альшанкі ў замак. І менавіта таму не магла яна быць “кутняй”. Кутняя – яна і ёсць кутняя, у куце крайняя. А значыць, трэцяя – гэта аніяк не Слуцкая, а тая, што лявей за яе.– Гэта яшчэ падумаць трэба, – яе вялізныя зялёна-блакітныя вочы з ценем лёгкай іроніі глядзелі на мяне.– Слуцкую калі замуравалі?– Месяцы за чатыры да смерці Вітаўта Хвёдарвіча Альшанскага.– Тым болей. Што можна схаваць у прахадной ды праязной вежы?Гэта, здаецца, падзейнічала.– І што маглі схаваць у даўно замураванай вежы людзі Гімлера і Розенберга, сам апошні Альшанскі? Як яны маглі схаваць – вось што самае галоўнае.– Так, мабыць, у гэтым вялікая рацыя ёсць, – сказаў ксёндз.Хутка яны разышліся, і неяк так здарылася, што дзяўчаты і Генка чкурнулі некуды, відаць, на танцы ў Альшанку, і мне давялося праводзіць Сташку на яе раскоп, на Белую Гару.Маўчалі. Ішла лёгкай-лёгкай хадой. Пэўна, вось так будзе ісці і тады, калі пройдзе пяцьдзесят кіламетраў. Сапраўдная, лятучая паходка бадзягі. Дакладныя, гожыя рухі.– Што гэта ваш сябар, Змагіцель, так дзіўна адлегласці лічыць: “дзесяць кіламетраў на нашы грошы”? Што, сваіх мер не было?– Былі. І вы гэта цудоўна ведаеце. Спачатку “пешы” і “конны” пераход, пасля, з адзінаццатага стагоддзя і да васемнаццатага года, самая распаўсюджаная – “вярста”. Што ў нас, што ў Польшчы, што ў Масковіі. Толькі ж паўсюль назва адна, а даўжыня – іншая. Ад паўтысячы да тысячы сажняў. Но?! А з канца XVIII стагоддзя нешта каля тысячы шасцідзесяці метраў. А ў нас на Беларусі да разбору ўвогуле дзве вярсты: малая – 789 сажняў і вялікая – 1000 сажняў.– То што, цяжка хіба перавесці?– Ну вось, скажам, прызначаю я вам спатканне на мяжы першай і другой вярсты ад Альшан. А вы, небарака, і не ведаеце, ці вам тысячу пяцьсот шэсцьдзесят метраў адысці, ці тысячу дзевяцьсот сорак восем.– А слупы верставыя?– “А рамізнікі тады нашто”? – працытаваў я.Мы засмяяліся. Пасля яна пакасілася на мяне сваімі “марскімі вачыма” і спытала:– А вы сапраўды прызначылі б мне спатканне? І як, у канцы малой ці ў канцы вялікай вярсты?