Чорны замак Альшанскі, ч. 3

Але я шнарыў, мацаў, шныпарыў, ледзь не нюхаў гэтыя адкіды. І вось... вось... не, не яно... вось. Яно... яно, чорт мяне і ўсіх пабірай.– Сташка.– Я тут... Паўзі... Сюды... Сюды... Што ты знайшоў?Я прыклаў шкло да шчакі – дзякуй богу, сухое. Ані кроплі вільгаці на ім, ляжала, відаць, у пяску.– Давай запалку.Я асцярожна вадзіў ёю па валасах, на шчасце, таксама сухіх. Сухія валасы лепшыя за самую лепшую прамакашку.– Трымай свечку... Так. Тут трымай. І крый цябе божа нават дыхаць.З сілаю прыціснуўшы пальцам галоўку, я моцна і хутка чыркануў ёю па шкле. Раз... Другі... Трэці...Зашыпела.І вось на кончыку запалкі расцвіла цудоўная, сіняя ўнізе, аранжавая вышэй і жоўтая на канцы, чарадзейна жывая кветка.Успыхнуў фіціль свечкі.Новымі вачыма глядзеў я на нашу турму, на перамежныя палосы каменю й цэглы, на конус смецця, які засыпаў сходы. Уторкнуў у гэтае смецце свечку і паклаў побач астатнія дзве.– Хопіць ненадоўга, – сказаў я, – бо давядзецца прыпальваць адну ад другой.– Мы не ведаем, – сказала яна, – ці можам мы сабе дазволіць нават такую раскошу? Ці хопіць у нас у гэтай пастцы паветра? А вы яшчэ закурылі, Антон.– Таму і закурыў. Бачыце, дымок цягнецца да той цёмнай плямы ўнізе і да той, што вышэй. Тут ёсць цяга, ёсць паветра. Прынамсі, мы не задыхнемся. І я паспрабую зрабіць трут. Няхай сабе не з дравеснай губы. Няхай сабе нават з уласных портак.Я глыбока зацягнуўся і даслаў чарговы струмень дыму. І зноў яго пацягнула да цёмнай плямы ў муры.Атвор. І цяга. Моцная цяга.– І ўсё ж, у чым справа, што ўсё гэта так нечакана абурылася? – задуменна сказала яна.– А тут і не дакапаешся. Можа той падбураны мур рухнуў і ўдар аддаўся сюды... А можа, і хутчэй за ўсё, нехта сачыў за намі. Нехта пастараўся нас тут замураваць. А разам з намі замураваць і сваё мінулае.– Ды тут нічога няма. Якое мінулае? Дзе?Я якраз канчаў абстукваць каменем падлогу.– Так. Ніякага другога падзямелля пад гэтым няма. Значыць, мы не там шукалі. Значыць, трэба шукаць у другім месцы.– Шукаць? Вы ж збіраліся кінуць?– Дудкі, – сказаў я. – Цяпер ужо дудкі. Знайду.– Вы спачатку выберыцеся адсюль.– Выйду. Не ведаю як, але выберуся. Праз мур прайду, а буду там. У зямлю зарыюцца – і адтуль іх дастану. Разам і з мінулым, і з сучасным, і з будучыняй, якой у іх – я пастараюся ўжо – не будзе.Гэтыя простыя словы як нешта раптам зварухнулі ўва мне. Гаварыў я іх больш падсвядома, чым думаючы над іх сэнсам.Чаму я быў упэўнены, што нас завалілі? Па-першае, страсенне ад нейкага там абвалу не магло зваліць пліты. Трэба было прыкласці да іх яшчэ і нейкае механічнае намаганне, каб яны абурыліся. Па-другое, жвір мы адкідалі ўсё ж досыць далёка. Не мог ён так лёгка пачаць сыпацца спачатку між пліт, а пасля на іх, хаваючы нас. Тут ясна што было? Тут было нешта накшталт разважання ў старажытным усходнім гімне, прыведзеным, здаецца, у кніжцы “Душа аднаго народа” нейкага англійскага афіцэра Фільдзінга. Кніжка расказвала пра Бірму, і было ёй каля ста год. Як яно было сказана?Дзе іх сляды, дзе твае сляды?Хто знойдзе іх і хто знойдзе цябе?Так, здаецца, я чытаў гэта там. Сто супраць аднаго, што гэты “абвальшчык” і “сапраўднага” Фільдзінга не чытаў. Але разважаць ён павінен быў прыблізна так.І што гэта так уразіла мяне ва ўласных словах, што я “дастану іх, хаця і ў зямлю зарыюцца. Разам з мінулым і сучасным”?