Каласы пад сярпом тваім, ч. 1

Стафан маўчаў.– Спяшайся, брат, – не сунiмаўся стары, – там цябе Марта каля Антонавага ўзвозу чакае. Круг нагамi вытаптала.Уздыхнуў, паклаў лыжку (еў па-старэчаму мала).– Чаго вы, дзядуля, – буркнуў Стафан. – Хiба я што?– А я хiба што? Я нiчога. Я ж i кажу: дзеўка... як вось наша лава. Хоць садзiся, хоць скачы, хоць цэглу накладай... Векаўшчына!.. А потым, ранiцай на касьбе, як толькi бацька адвернецца, дык ты галаву ў кусты i драмаць. На нагах. Як конь.– Ну вас, – сказаў Стафан, паклаў лыжку i ўстаў.– Пайдзi, пайдзi, – сказаў другi Мiхалаў хлопец, пятнаццацiгадовы Кандрат. – Запозна твая Марта марцуе.Стафан толькi носам чмыхнуў. Пайшоў.– Цяпер да ранiцы не чакай, – сказаў бацька. – А ты, Кандрат, не чапiся да яго. Сам яшчэ горшы. А ён хлопец цiхi.– Чаму гэта я горшы буду? – усмiхнуўся Кандрат.– Па носе вiдаць.Кандрат i Андрэй былi блiзнюкi. I калi ўжо ўсе Кагуты былi падобныя, дык гэтых, пэўна, i сама мацi блытала. Так яно ў дзяцiнстве i здаралася. Дурэў Кандрат, а кухталёў давалі Андрэю, i наадварот. Толькi потым, у восем год, з’явiлася ў Кандрата прыкмета, паўкруглы белы шрам на лобе: накiнула капытом жарабя.Але, акрамя вонкавага падабенства, нiчога ў блiзнюках не было агульнага. На Кандрату шкура гарэла. Бiцца дык бiцца, скакаць дык скакаць. З ранiцы да вечара ўсюды чулiся яго смех i жарты. А ў светла-сiнiх вачах iскрылася такая прыкметная, а таму бяспечная хiтрасць, што дзеўкi нават цяпер, у пятнаццаць год, заглядалiся на яго. Заглядалiся i на Андрэя, хоць той быў зусiм iншы.Той самы, здаецца, твар, i ўсё ж не той. Вочы нават цямнейшага колеру, чым у Кандрата, пэўна таму, што веi заўсёды сцiпла апушчаны. Рот нясмела ўсмiхаецца. Галава схiлена трошкi ўбок, як кветка ў весняга “сну”. Слова часцей за ўсё абцугамi не выцягнеш. Але затое з першага разу запомнiць і праспявае пачутую на кiрмашы цi недзе ў млыне песню. I праспявае так, што ўспомнiць маладосць самая старая баба.

Марыля паставiла якраз на стол гушчу налiваную – пшанiчную кашу з малаком, калi ў хату зайшоў Павал.– Як там Алесь? – спытаў дзед.– Падняўся ўжо ад грушы на сцежку. Iдзе сюды, – змрочна сказаў Павал. – Да заўтра пачакаць з песняй не маглi. Пакрыўдзiлi хлопца.– Ну i дурань, – сказаў дзед. – Бо, можа, сённяшнi вечар цябе ад крыўды ўратуе праз пяць год. Ты не забывай, ён твой будучы гаспадар. Пан.– Не будзе ён панам, – упарта сказаў Павал. – Я ведаю.– А дурныя ж усе, – азвалася ад печы Марыля. – Сядай во лепей, Павал.– Я не сяду, – сказаў Павал. – Я Алеся буду чакаць.– Пачакай! – сказала мацi, выглядаючы ў акно. – Унь ён iдзе ўжо, твой Алесь.Усе замаўчалi. Алесь зайшоў у хату вонкава спакойны. I адразу Андрэй выцiснуў з сябе:– Мы ўжо... думалі...Глянуў на Алеся, затым пасунуўся, даў месца памiж сабою i Паўлам. Падаў яму праснак.Алесь сеў. Андрэй падсунуў яму лыжку i ўсмiхнуўся.У Андрэя, наогул, шмат было жаноцкага. Вiнаватая ўсмешка, вялiзныя васiльковыя вочы, нясмеласць рухаў. Марыля заўсёды казала: “Дзяўчынка была б, ды певень закукарэкаў, як мелася раджаць”.– Еш, – сказаў Андрэй, бы праспяваў.I Алесь узяуся за ежу. Згаладаўся ён вельмi. Але няёмкасць усе ж панавала ў хаце, i развеяў яе, як заўсёды, Кандрат.Курта села ля яго, дагодлiва стала глядзець у во¬чы. Нават вiскнула – цi ад болю, цi, можа, папрасiла.– Iдзi, iдзi, – сказаў Кандрат паважна. – Бог падасць.– Нашто ты яе? – сказаў Андрэй i кiнуў сабаку кавалак праснака.