Каласы пад сярпом тваім, ч. 2

– А можа... паспрабуем?– Абернемся.– Пастараюся не вывернуць.Яна ступіла крок. Надта ўжо не хацелася на паром.– Д-добра, – уздыхнула яна.– Сядай, Галінка, – сказаў Андрэй, амаль паставіўшы човен на пясок. – Давай руку і сядай спіной да мяне... Вось так.Адапхнуўся і асцярожна, быццам міску з вадой нёс, пагнаў душагубку на другі бок.Вада несла іх роўна-роўна, зялёная ля берагоў, бяздонна-блакітная на сярэдзіне. Галінка сядзела нерухома, але Андрэй бачыў: баялася.– Ты толькі птрунькі не спраўляй, Кахнова Галінка, – мякка сказаў ён.– Я... не буду, – сказала яна ціха.— Ну вось і добра. Ты лепей на свет глядзі. Ён памог ёй вылезці з чоўна.– Дзякуй, – сказала яна.– Нічога, – сказаў ён, і таму што шкада было адпусціць яе, не сказаўшы больш ніводнага слова, спытаў: – Як у вас там гарох сёння?– Сёння ў нас гарох нічога, – сказала яна. – Падсох – аж звініць.— I ў нас сёння нічога, – сказаў ён. – Укалотны. Памаўчалі.– А песні ў вас там на выселках іграюць?– Іграюць.– Трэба будзе зайсці.– Зайдзіце, калі час будзе... Гэта ж вы дзядзькавыя браты нашага пана?– Эге, вось і ён там у чоўне ехаў.– Не ведалі дзеўкі, – сказала яна. – Маўчаць трэба было.– Чаг-го? Ён харошы хлопчына. Можа, і разам калі зойдзем. Ён песні любіць.– Пра вас кажуць: добра спяваеце.– Гэ, лухта!Ён моўчкі сядзеў у чаўне, гледзячы на яе.– Дык, кажаце, добры гарох... Гэта добра... Ну, бывайце ўжо. Добрага вам свята...Алесь здалёку глядзеў, як яны гаманілі і як потым Андрэеў човен даганяў іх па спакойнай вадзе. I ўсё гэта было як працяг ягоных думак. Ён не здзівіўся б, каб за першым жа ўзгоркам адкрыўся вачам гарадок за частаколам, зусім як у адной дзедавай кніжцы. I каб было ў ім свята, і каб гарэлі дымныя вогнішчы, каб былі дзевы, падобныя на тую, і вотракі, падобныя на Андрэя. Гэта ж была тая самая рака, што і за тысячу год да іх дзён, тыя ж берагі і тыя ж дубы на іх. Ён блытае сваіх продкаў, а яго далёкія нашчадкі будуць блытаць яго з Андрэем, а іх – з тымі, што жылі на гэтых берагах даўно-даўно. Таму што пройдуць такія вялікія тысячы год, што ўсім будзе ўсё адно...I гэта неяк страшнавата наблізіла яго, Алеся, да ўсіх людзей, нават да тых, чые курганы стаяць вось ужо колькі стагоддзяў па берагах вялікай ракі. Ягоны курган зблытаюць з іхнімі. Пройдуць вялікія тысячы год, і людзям будзе ўсё адно. Таму, відаць, і трэба трымацца за тых, каму не ўсё адно, і любіць іх.Ён думаў, што гэта – толькі працяг таго нязмернага шчасця, якое жыццё любоўна дарыла яму, повязі яго, шчаслівага, з усім жывым. Ён як быццам адчуў усю недарэчнасць часу і вызваліўся ад яго ланцугоў....У гэтым новым настроі ён быў як бы ўсеабдымным.У Вежы былі змены: дзед знайшоў настаўніка, сухарлявага і надта разумнага маладога чалавека. Настаўнік пачаў выкладаць Алесю родную гісторыю, літаратуру і грамадскае права. Ён рабіў гэта добра, але хлопчыка як быццам нічога не абыходзіла.Настрой усеабдымнасці зрабіў тое, што Алесь цяпер вельмі часта лётаў у сне, пад самай столлю, потым выплываў з акна і плыў над зямлёй. Духі займала. Аднойчы ён спытаў аб гэтым у новага настаўніка і атрымаў адказ:– Атавізм.– А гэта не ад вершаў?I прыкусіў язык. Няварта было камусьці гаварыць пра тое, што жыло ў ім.– Вершы – глупства, – сказаў настаўнік, папраўляючы доўгія валасы. – Гэта добра для сытых, а вакол столькі бедных людзей. Ім трэба асвета. Настаўнікі. Медыкі.Бедных людзей было сапраўды шмат, і вершы iм былі непатрэбны. Але ж ён пытаў не аб тых вершах, якія ў кнігах. Ён пытаў аб тых, якія носяць чалавека над зямлёй і дазваляюць адначасова быць з усімі.