Каласы пад сярпом тваім, ч. 4

Адно... А унь другое... А там далей трэцяе.Гэта спалі, таксама між сваімі “небам і зямлёй”, шчупакі....Апрануўшыся, ён лёг на спіну і стаў глядзець на цёмную хмару дуба і яшчэ на зоры. Было вельмі холадна, але ён не адчуваў холаду. Нечыя рука лягла на яго плячо. Яму не хацелася паварочваць галавы, і тады тая самая рука, дзівосна прахалодная, але цёплая ўнутранай цеплынёй, узяла яго за падбароддзе і адхіліла яго вочы ад зор.Ён убачыў цёмную сукню, карункавую мантылью, накінутую на галаву.У цемры невыразна бялела аблічча. Яно схілілася да яго. – Што з вамі?Бадай што толькі па голасу Алесь пазнаў у гэтым цені Гелену Карыцкую.– Вы? – Але, – усміхнулася яна. – А вы як тут?Замест адказу ён паціснуў плячыма. – “А ноч ідзе, і коцяцца сузор’і”, – ціха сказаў ён.Яна глядзела на яго ўважліва, занадта ўважліва. У цемры бялела аблічча. Як туман.– Устаньце.– Ідзіце, – амаль папрасіў ён. – Я яшчэ трохі астануся. – Калі ласка, – сказала яна. – І мне і вам будзе не так самотна ісці да палаца.Ён уздыхнуў і ўстаў.Яны пайшлі па алеі. На няроўным адхоне яна пахіснулася, відаць, ступіўшы на камень. – Я магу прапанаваць вам руку?Яны мала гаварылі за апошні час. Неяк спачатку гімназія, а потым гаспадарчыя клопаты аддалілі Алеся. Дый яна трымалася наводдаль, нават калі Алесь наладжваў для актораў гулянкі. Амаль не прыходзіла. Вежа прыбавіў ёй пенсіі, плаціў цяпер сто рублёў, абы не перавабілі ў губернскі тэатр.Вось хіба што сумнавата было. Праўда, цяпер з’язджаліся на спектаклі з усёй губерні, але самі спектаклі былі цяпер радзей. Дзед наняў па Алесевай просьбе балетмайстра, настаўніка спеваў і яшчэ пастаноўшчыка, ён жа – настаўнік французскай і італьянскай. Яна аднойчы спытала ў Алеся пры сустрэчы:– Як вы гэтага дабіліся? – Гм, – сказаў Алесь, – проста сказаў, што нікога не здзівіць тэатр-катарга, як у Юсупава. І што калі ўжо тэатр, то трэба зрабіць лепшы, чым у Шарамецева.Часам яны сустракаліся на рэпетыцыях або на разборах пастановак. Не вельмі часта. Алесь быў не тым заняты....Яны ішлі алеяй і маўчалі. Калі б нехта зірнуў на іх збоку, ён бы падумаў, што гэта дзівосна добрая пара.– Вам яшчэ не стала сумна тут? – урэшце спытаў ён.– Чаму ж сумна, – схіліла яна галаву. – Няма часу. Вы ведаеце, я ўжо нядрэнна гавару па-французку і па-італьянску...– Мне здавалася, вы заўсёды ведалі іх. – Дзіўна, нешта нібы трымае мяне тут, не дае пайсці. Нешта няскончанае.Вакол булькалі галасамі хмызы. Кожны па-свойму. Дальнія і блізкія спевы зліваліся ў адну магутную і высокую, аж да неба, мелодыю.– Чаму вы падышлі да мяне?– Хіба можна пакінуць другога ў такім халодным свеце?Мокрыя лапы ляшчыны. Гаркаваты пах ландышаў.– Ведаеце, аб чым я падумаў на гэтай галіне? Я падумаў, што няма на свеце больш самотнай істоты, чым чалавек.– Як рана гэта прыйшло вам у галаву...Маўчала цяпер яна. Таму што ўсё ведала.З самага пачатку яна з трывогай сачыла ад алеі, як ён ішоў па разгаліне, злёгку пагойдваючыся над вадой.Ноч пакінула замест яго постаці толькі цень, узнесены ў неба. І ва ўсім гэтым была такая адзінота, такая бязмерная адчужанасць дасканалага, што яна зразумела ўсё. І дробныя былі перад гэтым усе правілы.Гелена сапраўды не падышла б, каб ён не лёг на траву. Але гэты звычайны, чалавечы рух напомніў ёй, што гэта юнак, маладзейшы за яе на сем год....Калі яны падышлі да палаца, было позна. Нідзе ані агеньчыка. Каскады выключаны, акрамя “Пераможанага Левіяфана”, і поўную цішыню парушаў толькі яго шолах ды яшчэ салаўіны харал.