1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22

Залаты бог

– Мне ўсё адно.– Што думаеш рабіць?– Здам апошнюю сесію. Буду працаваць. Яраполка вывучу. Буду жыць.– Правільна, – з горкай сухасцю ў горле сказала маці. – Ёлупаў на свеце многа, але нашто яны?– Мамцечка, – голасна звярнуўся да яе Петра Мадэставіч, – вы – краса і ўцеха. Скажыце нам нешта.Маці ўбачыла вочы Валерыя і зразумела: зараз ён устане і пойдзе, бо ўсё у ім нацягнута як струна, бо смутак валодае ім безвыходна, бо ўвесь ён ва ўладзе апошняй крайнасці. Нельга было дазволіць, каб усё гэта здарылася пры дзяўчыне.– Ціха, – сказаў нехта.– Я ведаю яго трыццаць адзін год, – сказала яна.– Яму трыццаць, – недарэчы сказаў прафесар.– Я яго трыццаць адзін год ведаю, – упарта паўтарыла яна. – А ён мне… не больш вядомы, чым ты, Сава Апанасавіч. І яшчэ: старая я… Так і не зведаю, відаць, хто ў яго будзе… Сын?.. Дачка?.. Не зведаю працягу сабе. Яна гаварыла гэта такім тонам, што ўсім стала страшнавата. Але затое яна бачыла, як пацямнелі ад болю яго вочы. Напэўна, ён не пойдзе сёння туды, куды кліча яго памяць. А заўтра? Што ж, “заўтра” бог дасць. Можа, гэтая хвароба пройдзе за ноч.– І яшчэ: загубіў ты сваё юнацтва, сыне. – Яна адразу пашкадавала аб гэтых словах, але змоўчаць позна было. – Самыя залатыя гады. Таму і трызняцца табе шамаханскія царыцы…Устала:– Вы тут гуляйце, родненькія, не зважайце на старую бабу. А табе, донечка, час спаць. Заўтра ўставаць ранютка, не тое што гэтым абібокам.Сын апусціў вочы, і маці засталася задаволена сабой, бо ясна паказала, што яна ганіць і што ўхваляе.– А ты, Мадэставіч, прайдзіся са мною. Пагуляем трохі. Потым вернешся. – Абавязкова, – заспяшаўся скульптар. – Канечне.Праводзіўшы Ларысу, яны павольна пайшлі берагам мора, падняліся па голаму, сіняму пад месяцам, адхону на старыя закінутыя могілкі.Петра Мадэставіч, пакуль падымаліся, захакаўся і засопся. Але яна ішла ўсё той жа размеранай сялянскай хадой, прамая, як трысціна. Ішла, як хадзіла з вязанкай галля за плячыма або з ношкай снапоў, калі не было каня, а іх трэба было хутчэй убраць з поля. Яны ішлі паўз могілкі, сухія, блакітныя, засыпаныя каляровай галькай, а ўнізе дыхала, білася аб скалы мора.– Дзіўны выпадак, – сказаў скульптар абы гаварыць. – Аднаўляў я па чэрапу галовы розных людзей, часцей вялікіх. А аднойчы трапіўся проста бязведамны чэрап: маладога воіна з наддняпроўскага кургана. Магутны, ёмісты, правільны… Я працаваў, а сам думаў аб сваім. Я тады быў яшчэ малады… Закаханы… І раптам зразумеў: нічога ў мяне не атрымаецца з гэтай работы, калі ў бюста будзе суровы выраз. Вось чаго не хапала: усмешкі. І ледзь я зрабіў яе – свет стаў іншы.– І што?– Скончылася гэта ўсё сумна, як многае сапраўднае. Толькі я, як стане мне зусім нясцерпна, іду да гэтага юнака ў музей. Гляну на ўсмешку – і адразу падзенуцца кудысь і сухасць і боль. Быццам зноў жыву, кахаю, пакутую. А ён усміхаецца, нібы дзякуе мне за дабрыню, за тое, што паставіўся як да жывога, не даў у крыўду стагоддзям.І дадаў даволі сумна:– Я зрабіў шмат. Але часам думаю: адно зрабіў. Усмешку… Ды хіба гэта я?Ішлі моўчкі.– Твая праўда, – сказала маці. – Які там рай?! Трэба вось так , як ты, застацца. Глядзі, гола як. Каму ад гэтага ўсяго лёгка? Хіба што п а д у м а е тут чалавек. Дый тое, ці аб жывым? А ў нас замест каменняў мята, падтыннік, мокрая трава. Бузіна спіць. І салоўка спявае… У нас на Беларусі, у нашым наваколлі, сын, калі маці памрэ, мосцік робіць з дубовай плахі. Праз ручаіну. І імя часам на бакавіне плахі выража. Хтось пройдзе – прыпыніцца. “Вось, – падумае, – мосцік ляжыць. Памерла, значыць, нейкая жанчына”. Нават хоць і дабром не ўспомніць, а ног не намочыць.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22