Зброя

– Гэта вас бес водзіць, – сказаў Дзяніс Авакумавіч. – Самушчэнне непаседлівае.– А вашы людзі краіну Белазер’е шукалі?– Яны былі “ўзыскуюшчыя града”.– Гэх, бацька, адкуль ты ведаеш, якога града “ўзыскую” я? Душа не на месцы. Не магу, каб так, як было.– То тады яшчэ горш. З тлушчу. У нас тут было. У Веташнім радзе малебен быў. І вось пасля набажэнства шэсць нашых купцоў ды адзін грузін выпілі ў тракціры Бубнава, а потым за Цвярскую заставу, у “Стрэльну”, паехалі. Ну і напіліся там да бессвядомасці, да быдлячага стану. І вырашылі адразу ж ехаць у тую саму тваю Афрыку, паляваць на кракадзілаў. Адразу ж на рамізнікаў, на Курскі вакзал, селі ў вагон, паехалі ў Афрыку. Прачнуліся каля Арла і трохі здзівіліся. Ніхто не ведае, чаму Арол, чаго ў вагоне, самі едуць ці іх вязе нехта? І галоўнае, суседзі і тыя не растлумачаць. Адзін палез у кішэнь – паперка. А на ёй маршрут – Стрэльна – вакзал – Арол – Афрыка... Паехалі назад. То хаця і не палявалі, а адзін, Зяблікаў Фама Цітыч, горш чым ад кракадзіла знявечыўся. Морда разбітая, рука выкручаная. Гэта ён па дарозе на вакзал з пралёткі на брук выкаціўся... Вось табе і Афрыка, і кракадзілы... Купец, пэўна?– Князь, Дзяніс Авакумыч.– Колькі ж у вас прыгонных было?– Дваццаць тысяч.Сані імчалі цёмнымі вуліцамі.– Стой, – сказаў раптам купец. – Стой, фурман, высадзі.– Чаго вы?– Няўмесна, бацюхна. Не магу я так сядзець.– Які я вам “бацюхна”. Сядзіце. Не спыняй, Макар.– Канешне, можна і ехаць, – пасля маўчання сказаў Чыўін. – І развага, і небяспека, і не заспееш на месцы. А яшчэ калі “града ўдыскуеш” – у-у!Ён чамусьці перайшоў на “ты”. Відаць, таму, што яго мучыла нешта важлівае.– Адкуль ты, князь?– Ветку ведаеш?– Н-ну...– А сухадольскія вёскі старога сагласія?– Б-бацюхна...– То зусім непадалёку.Стары дапытліва глядзеў на яго.– Курыш?– Не.– Правільна робіш.Ён усё ж не насмеліўся спытаць, старой веры сусед ці не. З аднаго боку, князі дрэўлепрэпраслаўленыя не бываюць. З другога боку – хто ведае. Былі ж калісьці такія і князі і баяры. Можа, адзін які і застаўся. Не курыць, сам прызнаўся, што нейкага града ўзыскуе; са старых дваеперсных мясцін (адкуль яму было ведаць, што Алесевы продкі калісьці пусцілі гнаных раскольнікаў на свае землі?); ведае многае, чаго не ведае, пэўна, ніхто з ніканіян. І стары, свідруючы Алеся вочкамі, спытаў. Спытаў вельмі ціха і важка:– Значыць, з Беларусі?– Але.– Што ж гэта вы, беларусы, нам такую д’ябльскую лжу ўчынілі? Фальш гэткую? Пры Пятры ды Піцірыме? Га?– Гэта ты аб чым? – Алесь ліхаманкава думаў і раптам успомніў: – Аб “саборных дзяяннях”1?– Ну, – стары падаўся наперад, як сабака на стойцы.– Праўда, – сказаў Алесь. – Так аб іх і пісалі тады: “Книга в полдесць, на пергамине писанная, плеснию аки сединою красящаяся и на многих местах молием изъядена, древним белорусским характером писанная”.– Ну? – стары схіліў галаву, нібы чакаў.– Э-эх, стары. Звалілі гэта на беларусаў, няхай сабе і на “древних”. Мана гэта, хлусня. Ты што, не ведаеш, што гэта падробка? Што яна ўся фальшывая, як гусліцкія грошы?Стары сумеўся. Фальшывыя грошы ў Гусліцах, пад Масквой, рабілі не хто іншы, як стараверы.– То ж бо, – сказаў Алесь. – Патрэбна было, вось і падрабілі, нягледзячы на тое, што бацькі царквы. Ведалі, што Беларусь – захавальніца старой кнігі, што “беларускай кнізе” павераць. Падрабіць падрабілі, а мовы беларускай старажытнай не ведалі, таму і папаліся. А каб ведалі, ляжала б старая вера, лапкі задзёршы. Самі схлусілі ды на іншых, на беларусаў, спіхнулі.