1 2 3 4 5 6 7 8

Кніганошы

“Як у палескага злодзея”, – падумаў Буткевіч. Чалавек стаяў, склаўшы грыбком вялікія і змаршчакаватыя далоні. Абапіраўся імі на доўгі дарожны кій. Выцвілыя сінія вочы трошкі непаразумела, але спакойна глядзелі на забітага. І толькі ці не занадта нізка была апушчана сівая, як дзьмухаўка, галава. Голас Вольке адарваў Буткевіча ад назіранняў. Паручнік перабіраў кніжкі, высыпаныя на стол. – Каляндар, – сказаў Вольке, – заметка, як трэба яшчэ з зімы рабіць ляднік, запасячы на лета лёд. Па-польску. Нашто гэтым дзікунам ляднік? Хіба што п’яным адсыпацца? “Казачка пра трох братоў, нявесту і яблычка...” Культурнае чціва... Яшчэ адзін каляндар, жамойцкі. А тут... “Пакуты беднай сялянкі і багатага лорда”... Гэта па вашай часці... А вось псалтыр... Тутэйшай гаворкай... І малітоўнік, таксама тутэйшы. Ён варушыў губамі, разбіраючы літары. – Не па-людску неяк гучыць. – Чаму? Яны так гавораць. – У гэтым і небяспека, – павучальна сказаў Вольке. – Што ж, сёння ім, потым хахлам, а потым яшчэ, крый Божа, палякам. Рукі ягоныя раптам здрыгануліся над танюткай кніжкай у цёмнай з разводамі вокладцы. – Ого!.. “Апавяданні на беларускай гаворцы”... І адразу ж крамолай засмярдзела... Вось вам і малітоўнічкі... Спачатку яны, а потым наконт царскага сямейства. – Ды ў чым там справа? – А вось апавяданне: “Чы добра мы зрабілі, пакінуўшы вунію?” Бачыце, яшчэ разбіраецца, мужыцкая морда. Не з такой галавою людзі гэта вырашылі, а ён ім пытанні задае... “Чы добра?” Ён глядзеў на кніжку і цмокаў языком. А за акенцам усё яшчэ стаяў над трупам стары чалавек. Стаяў, схіліўшы сівую, як дзьмухаўка, галаву. Вольке нарэшце заўважыў яго. З хітраватай іскрай у вачах, як у хлапчука, што збіраецца ўцячы з урока, сказаў прапаршчыку: – Я стаміўся, Буткевіч. А вы ж цэлы дзень адпачывалі. Прыміце яго вы. Га? А я пайду на сена, паляжу трошкі. Нешта прымусіла прапаршчыка згадзіцца, не зважаючы нават на тое, што Вольке заўжды спіхваў яму самыя непрыемныя справы, а цяпер вось спіхнуў і гэту. ...Чалавек сядзеў перад Буткевічам і глядзеў яму проста ў вочы. – Што вам? – Аддайце мне забітага. – Чаму? – Чалавеку нельга без зямлі... Душа пакутуе... – Хто вы яму? Стары паглядзеў проста ў вочы афіцэру. – Мой сын, – сказаў ён. – А вы хто? – Мая мянушка Корч. Буткевічава галава адкінулася. – Чаго здзіўляцца, пане? Я Корч... Стары Корч. Гэта быў наш хлеб, пане. Мой, майго бацькі. Наш хлеб – насіць кнігі. Вочы ягоныя былі сухія. – Я адчуў, што старэю. Каму ж перадаць рамяство, як не сыну? Я вучыў яго. І вось... не паспеў вывучыць. – А калі я скажу пра гэта? – Пан не зробіць гэтага. Вочы не тыя. – А ў вас якія вочы? Такі малады, а загінуў праз вашу ўпартасць. Нельга ж, казалі вам... – Мужыкам шмат чаго нельга. Нават есці. Буткевіч апусціў вочы. – Як ваша прозвішча? – Кірыла Туравец. Амаль як святы Кірыла Тураўскі... Толькі таго за кнігі хвалілі. Зноў ударыў. Хоць скрозь зямлю праваліся. – Што вы збіраецеся рабіць, Туравец? – Цяпер давядзецца зноў мне... – Цяпер гэта небяспечна. Будзем страляць. Кніганоша пакорліва паціснуў плячыма. – Вы дакараеце мяне за смерць сына, пан. Што ж зробіш, такі хлеб. Яго магло і сасной хвастануць на лесасецы. Бог бачыць, як мне цяжка. Памаўчаў. – Але цяпер зноў мая чарга. А стрэлы? Што ж, Божая воля. – Вы хаця ведаеце, што носіце, Туравец? – Гандляры паказваюць мне кнігі. Называюць назвы. Я гляджу і запамінаю. Памяць у мяне добрая. Я заўсёды пазнаю кнігу, якую насіў.

1 2 3 4 5 6 7 8