Легенда аб бедным дябле і аб адвакатах Сатаны

– Так точна.– Што новага?– Генерал Фікельмонт выказвае вам удзячнасць за дасканала выкананы загад.– Што? – яшчэ нічога не разумеючы, спытаў Гораў.Улан стаяў “струнка”, але з той няўлоўнай вольнасцю, якая ўласціва фельд’егерам і дазваляе думаць аб лёгкай пагардзе да “пехтуры”, хоць бы і афіцэраў.– Папа клікаць не давялося, – усміхнуўся улан, – але апошні ліст напісаў.– Дзе была страта? – спакойна спытаў Леановіч... – Стойце вольна.Улан трошкі адставіў нагу.– За абвахтай, – сказаў ён. – На конскіх могілках. А палове чацвёртай.У Горава як абарвалася нешта ўсярэдзіне. Белы, як снег, ён спытаў:– Жонку бачылі? .– Так точна. Спазнілася хвілін на дзесяць. Я гэта бачыў, Яна амаль да абвахты падышла, а тут на задворках як каленкор ірванулі... То яна бегла, а тут пайшла, як сонная... А гэты, вядома, яшчэ цёплы быў.– Плакала? – спытаў Гораў.– Не, зусім не плакала. Толькі і сказала: “Божа, пакарай іх...” Не шкадавала. Я б такую бабу, што мужа не шкадуе, – кожны дзень лейцамі б па тым месцы, адкуль ногі растуць.– У цябе тваёй думкі не пытаюць, – суха сказаў Леановіч.– Дазвольце ісці?– Ідзі.Фельд’егер скочыў у брычку. Коні пацягнулі яе на адхон, склізгаючыся капытамі і ссоўваючы ўніз чырвоны, як кроў, глей...Потым заляскаталі паўз хату, па паплаўцу за ёю, па беразе старыка.А потым вазок знік.Леановіч нахіліўся над вадой і спакойна сплюнуў у раку недакурак сігаркі.Тонкі нясцерпны звон напоўніў вушы Горава. Ён мацнеў, мацнеў. Адчуваючы, што прытомнасць знікае кудысь, Гораў варухнуў непаслухмянымі вуснамі. Голас, на яго здзіўленне, быў моцны і звонкі,I тады, ступіўшы крок наперад, Гораў выразна адчаканіў:– Капітан Пора-Леановіч, вы нягоднік.Леановіч рэзка павярнуў галаву, адарваўся ад парэнчаў. Яго халодныя вочы з цікавасцю разглядалі Горава.– Гораў, вы забыліся на туз, – холадна сказаў ён.– Вы падлюга і нягоднік, – сказаў Гораў.– На тры крокі... – іранічна сказаў Леановіч. – Каб разбэшчаная знатнасць не абражала нявіннасці і чысціні.I раптам пасур’ёзнеў, на гладка выгаленых шчоках набраклі каменныя жаўлакі.– Што ж, гэтым рана ці позна павінна было скончыцца. Мы занадта перашкаджалі адзін аднаму... Зайдзіце ў хату, вазьміце стрэльбу і чакайце мяне на сцежцы ў Турск, ля вярбы. Я вас даганю... Раю ўлічыць: мы ідзём на сяброўскае паляванне. На качак.I спакойна павярнуўся да Горава спіной. Нават не паглядзеў на яго, калі той накіраваўся да хаты......Яны ішлі поруч, як сябры. Ніхто, нават вартавы ля пераправы цераз старык, не мог бы падумаць, што гэта не ўчарашнія прыяцелі, а ворагі. Леановіч дружалюбна падтрымаў Горава, калі яны ішлі кладкай.Хата паромшчыка знікла за густымі вербамі, пад якімі ляжаў старык. Хлюпаючы балотнымі ботамі, яны ішлі далей і далей у лугі. А над імі вісела шэрае нізкае неба.– Пойдзем да Камарына. Там зручней.Камарынам зваўся другі старык, другое старое рэчышча Дняпра – доўгае і вузкае возера ў лутах. Яго здалёк адзначалі цёмна-зялёныя шапкі дубоў. Гораву было ўсё адно, куды ісці, ён ведаў, што гэта яго апошняя дарога, і таму ён згодна кіўнуў галавой.Пора-Леановіч са спакойнай усмешкай сказаў:– Біцца будзем без секундантаў. На гонар. У ваенны час за такую справу, якой мы намераны заняцца, пагражае цытадэла. Таму – той, каму пашанцуе забіць другога, не павінен шматслоўна гаварыць пра дуэль, або, як казалі продкі, двабой. Забітага – на інсургентаў.