Леаніды не вернуцца да Зямлі , частка 1

– Чаго ж ён такі сумны? З пахмелу?– Не, ён проста думае, што слабеюць птушкі на зямлі, што не дажыць яму да мафусаілавых год бацькі, які бачыў май пяцьсот разоў.– Бог ты мой, – сказала яна, – колькі разоў з тае пары плакала і зноў смяялася зямля. Колькі людзей адышло ў нябыт... Крумкачову бацьку, пэўна, добра было жыць у тыя гады. Людзі толькі яшчэ прыходзілі з Чарнігаўшчыны, з Кіева, з вашага Прыдняпроўя. Галадалі і паміралі.– I ўсё ж ішлі. А што выдумаеце, усходнеславянскі мужык – гэта рэч... Але хіба толькі пасля перасялення паміралі тут людзі? З друтога боку таксама якая страшная сіла ішла... Тут на Сіці нашы людзі навалам ляжалі: продку гэтай пачвары хапала, пэўна, і вачэй, неакрытых забралам.Крумкач павольна распасцёр адно крыло і застаўся сядзець.– Што мне ў галаву прыйшло, – нявесела ўсміхнуўся Андрэй, – а што, калі гэта бацька нашага крумкача прынёс на вежу да княгіні Агаф’і руку забітага мужа?.. Жылаватую, з залатым пярсцёнкам...– Вядома, ён, – сказала жанчына. – Галасіла ж, пэўна, бедная.Андрэй заўважыў сум у вачах спадарожніцы і са злосцю шпурнуў у крумкача камлыгай зямлі,Той узляцеў над зямлёю чорным касым крыжам, зрэдку завальваючыся то на адзін, то на другі бок, быццам не мог трымаць раўнавагі.– Нічога, – сказаў Андрэй, – яны пайшлі ад нас, добра зрабіўшы сваю справу.– Нашто вы яго так? – з дакорам спытала яна,– Ён – ад загібелі. А вы – жывая. Вы вельмі жывая. I каля вас не павінна быць нічога цёмнага, нічога – ад смерці. Гэта вы памятайце.З прасветленымі вачыма яна павярнулася да яго:– Добра, спадзяюся, што гэта так. Хадзем. Нас клічуць.Ад аўтобуса ўжо сапраўды махалі рукамі сябры, запрашаючы ехаць....Уладзімір адкрыўся вачам неяк зусім нечакана. Толькі што змяілася пад нагамі шэрая дарога, толькі што ківалі галовамі наўздагон машыне кветкі, толькі што яна частавала яго шчаўем – і вось ужо з’явіліся ўдалечыні белыя, як трошкі запылены цукар, Уладзімірскія саборы.Хлопчык сядзеў, задзёршы кашульку, ля канавы. Закінуў у яе нітку на лазінцы: вудзіў. Па манамахавым вале гуляла фанабэрыстая каза. Вочы яе, зялёныя, д’ябальскія, з прамакутнымі вузкімі зрэнкамі, глядзелі на людзей, як на істот ніжэйшай пароды, а выгляд быў надзіва разбэшчаны і пыхлівы.– Калялітаратурная дама, – сказала Горава, і абое засмяяліся, быццам сапраўды было сказана нешта разумнае.Вецер гнаў праз Залатую Браму лёгкі пыл, гладзіў расплаўленыя купалы сабораў, гуляў з манетамі абдуванчыкаў у траве.Усё было добра. I Клязьма, і абшар зарэчча, і дзівосныя муры Успенскага сабора. Але, вядома, лепей за ўсё былі фрэскі Рублёва: іхнія вялікія вочы з роздумам, з такім глыбокім спакоем, з такой трывогаю на дне.I ранішняе ззянне вакол іхніх галоў. I заглушана-сіні, падобны на ваду ў канцы жніўня, сум, што залёг у складках іхніх хітонаў.Андрэй амаль не чуў, што гаварыла яна. Ён толькі ведаў, што гэта вельмі добра, што гэта значна, ды яшчэ адчуў, калі яна скончыла, што яна вельмі хвалюецца, што яе плячо, павернутае да яго, дрыжыць злёгку, ці то ад знобкасці, ці то ад узбуджэння.I тады, шкадуючы яе, ён паказаў ёй вачыма на тое месца, куды глядзелі вочы праведнікаў,I яна зразумела яго. Удзячна ўсміхнулася.На тым месцы леў, падобны на горнага аўчара, ляжаў поруч з гарбатым, занураным мядзведзем.Леў быў сапраўды смешны.– Лаяўся мастак пэўна, – сказаў Андрэй. – Адкуль яму было таго льва бачыць?