Леаніды не вернуцца да Зямлі , частка 1

– Бачыце вы, Іда Рубінштэйн, – кінуў яму Яхненка, усё яшчэ злосны пасля маральнай лазні. – Пачак, і з яго чатыры запалкі тырчаць.– А ты архідыякан, – сказаў з кута нехта. – Ты метафізік і кіруючы жораў на балоце мастацтва. Яхненка шчыра і горача зарагатаў.– Пляханава начытаўся, – са з’едлівай усмешкай сказала ў кут Ганна. – Глядзі, застанешся са сваёй навукай у дзяўкох.Потым узяла бутэльку віна, дзве шклянкі і панесла ў кут, да глыбокай канапы.– Сядайце, – сказала яна Андрэю, – калі хочаце, скідайце туфлі.I сама скінула туфлі, забілася ў зручны куток. Андрэй з мужнасцю адчаю зрабіў тое самае.– Піце,– сказала яна. – Расказвайце.Асветлены толькі ніжнім святлом, спяваў недзе далёка раяль. Скупчыліся вакол яго маўклівыя постаці хлопцаў. Петрык граў Мендэльсона, тую самую яго рэч – Андрэй забыў назву, – дзе музыка быццам гаворыць праз светлы сум: “Нічога не зробіш”.– Ну, – сказала Ганна. – Што там дзеецца?Непадалёку ён бачыў цяжкую, як золата, карону валасоў і вялікія вочы. Не, ён ніколі яшчэ не бачыў такіх прыгожых жанчын.– Што расказваць? – сказаў Андрэй. – Я сапраўды правінцыял. Мы дагэтуль ваўчынага хваста баімося.– А яны? – сказала яна. – Самыя таленавітыя з іх таксама прыйшлі з правінцыі. Лоск набыць лёгка. Вось і вы яго ўжо набылі. Толькі вам патрэбен апошні штрых. Баскскі берэт. З заломам налева. Ці направа? Не, лепей вам направа. Ды гэта глупства... Правінцыя!.. А правінцыя прыносіць сюды свежую кроў. I нейкае асаблівае сумленне, асаблівую цэльнасць мастака. Часта – талент. Сапраўдны талент, а не выкшталцонасць, як кажуць палякі.Андрэй зірнуў на карціну, што вісела над іх галовамі. На карціне віхура стракатых, чырвоных з золатам лісцяў закруціла жанчыну з закінутым тварам. У гэтым смерчы ледзь вымалёўвалася яе постаць, але вочы глядзелі наўскос, паўзверх галавы гледача, цёмныя, пашыраныя. А павекі былі чорныя, і горка быў сціснуты гожы рот.– Вы рабілі, – сказаў ён, узрушаны. – А кажаце: “талент правінцыі”.– А хіба гэта можна параўнаць з работамі бацькі? – сказала яна. – Той быў вялікі скульптар. I наогул... нешта робіцца на свеце. Бо сапраўдныя мастакі павінны быць настаўнікамі жыцця, а зараз многія толькі разнастайна “наддаюць”. Той малюе блакітных балерын, той – сплаўшчыкаў – ружова так малюе, а той – сцэны ў шахтах, быццам гразёю.– Ваш бацька быў з правінцыі? – Так. А маці ў мяне была полька. Самая прыгожая жанчына ў свеце. Яна памерла, калі мне было сем год.– Цяпер я ведаю, адкуль вы такая. Мужчыны-палякі рэдка бываюць прыгожымі. У іх проста разумныя,характэрныя твары. Але жанчын такіх няма нідзе на свеце...– Кіньце. “Сыны Будрыка” столькі іх панавозілі з Польшчы на сваю радзіму, што зараз, мабыць, шукаць трэба ў вас.– Значыць, мне не зусім пашанцавала. Запанавала маўчанне. Толькі Петрык граў. Цяпер – “Смерць Азэ”.– Маленькія гарадкі, – сказала яна. – Маці ніяк не магла прызвычаіцца да Масквы. I я. У нас быў такі снег у кветніку. Гурба была высокая, закручаная, як жамчужніца. I ў закруце снег быў перламутрава-ружовы. Бо адбіваў агеньчык з акна. Там было добра. А тут увесь час людзі, акрамя тых пяці гадзін, калі працую. Абрыднуць – іду ў пакойчык і замыкаюся.– Там вы жылі?– Так. А тут толькі мастацтва. Я і сама апошні час не ведаю, каму яно патрэбна, як ісці, каб быць патрэбнай? Блукаю, як у лесе. Зняверылася. Плюнуць бы на ўсё, знікнуць, жыць у якім гарадку. Падлога дубовая, аж вылізаная... Цёплая. Чыстая.