Леаніды не вернуцца да Зямлі , частка 1

– Я не на Вайвадса. – На каго ж? Няўжо на Марыйку Крат?– На яе.– Ды што яна такое сказала?– Яна можа казаць што хоча. Але крыўдзіць людзей я ёй не дам.Горава ўважліва паглядзела на Андрэя. Грынкевіч падумаў, што яна ўсё зразумела і што ўсё гэта дрэнна....Аўтобус ляцеў праз ноч. Міргалі і хаваліся ў цемры рэдкія агні вёсак. Андрэй схаваў аўтаручку і заклаў галубіным пяром тую старонку ў запісной кніжцы, на якой з’явіліся зараз новыя радкі.Ён адчуваў сябе добра спустошаным і шчаслівы амаль да слёз. Большасць сяброў спалі, стомленыя вялікім і цяжкім днём. Андрэй шчасна пацягнуўся і заўважыў строгі і ўважлівы позірк Ірыны Сяргееўны.– Новыя вершы? – шэптам спытала яна.– Так. Новыя вершы.– Нерль?– Нерль.– Прачытайце.Андрэй таксама амаль шэптам прачытаў.– Добра, – ціха сказала яна, – вельмі дакладна па настрою і вельмі палка. Можа, гэта і ёсць пачатак вашага выйсця.Вочы Андрэя вільготна блішчалі.– Ірына Сяргееўна, – сказаў ён, – я сягоння шчаслівы. Я вельмі... вельмі шчаслівы. Быццам нанова нарадзіўся на свет. І ён такі прамыты, такі зіхатлівы. Дзякуй вам за гэта.– Што вы, Андруша, мілы. За што мне? Дзякуйце таму, невядомаму.– Не, – цвёрда сказаў Андрэй, – і яму і вам. Таму што вы адкрылі мне вочы на гэта.Яна маўчала. Потым прыўзняла сур’ёзныя вочы.– Андруша, – ціха сказала яна, – вы раззлаваліся на Марыю з-за мяне.– Так, – неахвотна сказаў Андрэй.– Не трэба. Не як выкладчык, як жанчына кажу вам: не трэба. Чым яна вінаватая?– А чым вінаватая вы? Тым, што добрая?– I ўсё ж не трэба.. Дзеля мяне.– Добра.Яны моўчкі сядзелі ў аўтобусе, які ляцеў у ноч.– Раскажыце што-небудзь, – папрасіў Андрэй, – што-небудзь з таго, што ўразіла вас больш за ўсё.– Добра, – мяккім голасам сказала яна. – Я была тады маленькая, і гэта было да вайны. Некаторы час я жыла ў сям’і славутага кампазітара, вучылася ў яго. I вось аднойчы ён узяў мяне ў Ноўгарад. А там мы пайшлі ў царкву Спаса Нярэдзіцы... Немцы ў вайну знішчылі яе... А тады яна была ва ўсёй сваёй прыгажосці. I фрэскі ўсярэдзіне: страшны суд. Густая чырвань, дымнае золата і чарната. Паказваў нам дваім царкву маленькі бедны попік. Раса зашмальцаваная, валосікі хвігай тырчаць на патыліцы. Але вось ён даведаўся, хто са мною. “Пачакайце, – кажа, – я вас чымсьці паспрабую здзівіць. Для гэтых фрэсак патрэбны і словы адпаведныя”. Дзіўна, што ён так добра зразумеў сутнасць царквы. Але ведаеце, што ён зрабіў? Ён пакінуў толькі адну свечку. I пры яе святле, пад усімі гэтымі фрэскамі, пачаў чытаць пакаянны псалом. Цень, маленькі язычок агню, пагрозлівыя твары фрэсак. I гэтыя жахлівыя, старажытныя словы. Цяжкія, як праклён... Я ніколі гэтага не забуду... Мой спадарожнік потым сказаў, што больш не прыйдзе сюды, каб не псаваць уражання.Зноў яны маўчалі. Імчалі ім насустрач і знікалі цьмяныя абрысы дрэў.– Раскажыце пра сябе, – сказала яна, – пра сваю радзіму.– Яна прыгожая, – сказаў Андрэй, – яна лепшая ў свеце.– А балоты?– Што ж, і балоты бываюць прыгожымі. Уначы па іх скача прывідная кавалькада: дзікае паляванне караля Стаха. Так кажуць народныя паданні. Коні не пакідаюць слядоў, а над галовамі коннікаў гарыць самотная зорка.– Раскажыце мне якую-небудзь казку.I Андрэй пачаў “Вужыную каралеву”.Човен, заплецены белымі лілеямі... залёты вужынага караля... замак на выспе... пакуты дзяцей... крывавая пена на хвалях... юнак у залатой світцы пад вадой.