Леаніды не вернуцца да Зямлі , частка 2

Драмаў у санях, усміхаўся праз сон, успамінаючы даўнюю бабчыну гісторыю... “Нахіляўся да захутанай у футра настаўніцы сівавусы дзед:– Дык ці ела ты, паненка, сёння сыраквашу?– Ела.– Шкада. Давядзецца зусім ціха ехаць. Дарогі, хай на іх, хай...” Усё паўтараецца на зямлі. Снягі, коні, туга...Дарога была доўгая. Люты заносіў шлях бязважкім снежным пылком. Гурбы паўзлі, як дзюны, і дарога блукала сярод іх, выгінастая, як рэчышча. Захутаўшыся ў кажух, намасціўшы на ногі сена, Андрэй стараўся не думаць, слухаў толькі песню цалазоў, бачыў толькі пагойдванне конскіх крыжоў і зімнюю, заінела-калматую поўсць на іх. Думаць было нельга. Хоць бы дзень. Нездарма ж ён уцёк ад тралейбусаў, асфальту і антэн у гэты сіні край, дзе вецер здзьмухвае са стрэх пяшчотныя снягі. Ён, Андрэй, стаміўся без гэтага: без жывога агню, без марознай пальбы ў бярвенчатых сценах, без гэтай роўнядзі, што зараз з такою суровай пяшчотай аддавалася бегу коней.А потым, у вёсцы, ён зноў, як утрапёны, днямі і начамі сядзеў за сталом....Позна ўначы – ішоў трыццаць восьмы дзень яго бітвы – ён нарэшце паставіў апошнюю кропку. Стомы не было, толькі вочы нясцерпна, як нацёртыя, гарэлі, ды дрыжала правая рука,Недзе на вуліцы, далёка, моладзь, відаць, ідучы з пасядушак, спявала даўнюю песню.Ой, наехала Літва, Заўтра будзе ў нас бітва.Ад слоў там, відаць, перайшлі да справы: пачуўся рогат, беганіна, крыкі: “Таечкі, біце яго, снегу за каўнер”. Ноч бралася на раніцу, вецер – на завіруху. Белае полымя лізала цені дахаў. Андрэй дазволіў сабе слабасць, адпусціў лейцы, і сум адразу ахапіў яго. Чатыры лісты, і ні на адзін няма адказу. Ён ведаў, каб сталася дрэннае – Ганна напісала б яму. Значыць, нешта не тое. Яму стала шкада сябе: сядзіць тут, у снегавой калатэчы, як замшэлы стары хрэн, Усяслаў Полацкі. Палена ў печцы рассыпаецца жарам, а ў вёдрах ля дзвярэй лёд. За крэсам вёскі ваўчыны вой. Калматы цень галавы Андрэя спачывае на бярвенчатых сценах.I хоць ён ведаў, што за царквою стаіць сіласная вежа, а за ёю, на плошчы, некалькі гадзін таму тукаў рухавічок кінаперасоўкі (ішоў новы фільм “У сцен Малабазі”, то бок “У стен Малапаги”), яму хацелася думаць, што край гэты – усё той жа старадаўні, драўлянскі край зуброў, дрыгвы і завірух.– Што ж ты робіш са мною? Дзе ты, мой горні звон?...Праз дзень ён ужо быў у Мінску, спрачаўся, рассоўваў рэчы, настойліва прасіў, каб іх хутчэй прачыталі і далі ім раду. I ўсе са здзіўленнем разглядалі яго падталы, празрысты твар і нетутэйшыя, стомлена-глыбокія, утрапёныя вочы.Выгляд ягоны быў такі, што людзі падсвядома разумелі: робіцца нешта няладнае. I таму кожны ішоў яму насустрач. Шчасце і тут не адхіснулася ад яго. Не магло быць іначай. Яму ўдалося ўладкаваць усё. Усё да апошняга радка....У матчыным доме ён ледзь дабраўся да ложка. Спаў і нават у сне адчуваў, як баліць галава і ўсё раптам саслаблае цела. Потым, пасля першых сутак, знікла і гэта, а сон стаў каменным. Ён спаў, як зрынуты стомаю ваяка-пераможца, на спіне, і правая рука яго ўздрыгвала: ён пісаў нават у сне.За трыццаць восем сутак ён адрабіў шэсцьсот сорак шэсць гадзін.Раздзел XXIIIДвое стаялі над адхонам. Адхон абрываўся ў іх з-пад ног амаль строма, так метраў на пяцьдзесят, пераходзіў у спадзістую лагчынку, а потым, нырнуўшы з уступа, цягнуўся ледзь не на паўкіламетра, увесь зарослы даволі частымі дрэвамі і хмызамі, пакуль не зліваўся недзе там, далёка, з ільдом Масквы-ракі.